ÌgMidwiw

GKiw¢ KdøwËK xdËt gwgwk Ìj þñeí xQl, Zw xVKB GKxbd Wwlewlw ÌiËl exkYZ pËtxQl oxZøKwk GK ipykØËp„ gwgwk oKl þñeí Ìjd k£ßeÞgwËpk iËZw QxrËt eËrxQl Kdøwk xmkw-Dexmkwt„ KdøwI ÂkØ KkËld þñeí ÌbLËZ„ Kdøwk GB þñeíjw¢wt, BËâQk ewËl gwgw xbËld AdÖKÓl pwItw„ þñËeík Zky QÖUl ZkZk KËk„ PwkewËmk A¬Kwk ÌVËl oºwgdwit AwËlwk AxhiÖËL„ GLËdw PlËQ gwgw I Kdøwk ÌoB ximd„ jxbI AwR Ìg^ËP ÌdB gwgw, xKìç Kdøwk ÌoB ovMÞwËik oËŠ xVKB xZxd AwËQd GKwZô pËt, Kdøwk xPìZôw I ÌPZdwt„ ÌeÞkYwk GK fùMÖcwkw pËt

xeÞt ewVK, xdúPtB RwdËZ BËâQ KkËQ ÌoB gwgw I Kdøwk exkPt-Kwxpdy? PlÖd, ÌoxbËKB Ggwk ÌPwL ÌfkwB„ ‘oILwZ’ oóewbK Ìiwpwóib dwxokD¥yËdk dwi ÂËdËQd? xgvm mZw²yk ÂkØk xbËK PËl jwd„ iÖ£ßxPìZôwk GB owvgwxbK xQËld gwOwxl iÖoxli owvgwxbKZwk exaKÚu„ dRkØlop Ìo-KwËlk gÉ Kxg-owxpxZøK Z^wk pwËZB ÑZxk„ iÖoxli dwky oiwËRk eÞai ow®wxpK ex¢Kw ‘ÌgMi’-Gk oóewbK dÔkRwpwd ÌgMi oIMwZ oóewbK dwxokØD¥yËdk GKiw¢ Kdøw, þñeíKdøw„ A¬KwkwâQdí gwOwxl iÖoxli oiwËR gwgw I Kdøw ‘oIMwZ’ I ‘ÌgMi’ xdËt Ìj ovMÞwi ÂkØ KËkxQËld, Zw AwR owfËløk xmLËk Ìe#^ËQËQ„ xgËmn KËk Nkgëby ‘ÌgMi’kw AwR oiwR I kwËÄÛk mynê RwtMwt xgPkY KkËQd, eÞZxdxcZò KkËQd og ÌoƒËk„ glËZ ewxk, eÔkY pËtËQ gwgw I Kdøwk oiÖbt þñeí„

dÔkRwpwd ÌgMi­ dwixU DâPwkËYk oËŠ oËŠ AwiwËbk ÌPwËL-iÖËL Qwtw ÌfËl GK ckËdk mÛ¦wRwMwxdtw Axhgøx£ß„ ‘ÌgMi’LøwZ GB ÌgMËik Rdô 1925 owËlk 4 RÖd, P^wbeÖËkk PwxlZwZly MÞwËi, dwdwgwxrËZ„ ÑmmËgk AxcKwvm oitB ÌKËUËQ dwdwgwxrËZ„ A¨ÖZ PiuKwk eÞwKÚxZK exkËgm„ iw fwËZiw LwZ×d owkwqY ÌPwËL ÌPwËL kwLËZd GKiw¢ Kdøw AwbËkk dÖkØËK„ ÌKwawI ÌKwd Ahwg-AdUËdk owiwdø ÌQ^wtwI ÌdB„ ÌMwtwlhkw MkØ, eÖK×khkw iwQ„ Mwilw hxZê bÖc AwoËZw Aëbk ipËl„ MwËQk xdËP KZ flflwxb eËr awKZ! LwItwk ÌlwK ÌdB„ dwdw kO-ÌgkËOk ewxLk KlKwKxlËZ iÖLk awKZ Pwkewm„ goìZô GËl ÌKwxKËlk ‘K×ÉZwËd’ id ÌKid AwdPwd KËk DVZ„ iwiw-PwPwkw eÖK×Ëk iwQ ckËZd„ Kwbwk iËcø ew W×xgËt p^wUËZ Ky Ìj iRw lwMZ!

 KZ Awk ZLd gto, xZd-owËr xZd gQk„ ÌQw› gËlB iw’k KZ dRkbwxk! GxbK ÌjI dw, IxbËK ÌjI dw, KZ Ky xdËnËck Ìgxr„ ÌiËtk GKUw xKQÖ pËt ÌMËl Ky Rgwg ÌbËgd þñwiyk KwËQ! þñwiy ÌZw ipwgøþZô xbd KwUwËâQd KlKwZwt„ ‘oIMwZ’B Z^wk cøwd I šwd„ GZxKQÖk ekI ekek bÖËUw Gx…ËWëU NËU ÌMl„ ÌiËt GKgwk eÖK×Ëk eËr ÌMl, AwËkKgwk gwxrk ewm ÌN^Ën gËt Plw LwËl„ G Lgk Ìe#^ËQ jwt KlKwZwt gwgw Ìiwpwóib dwxokD¥yËdk KwËQ„ gøþZôZwk iËcøI gwgw ÌiËtk xgeb A^wP KËk Axþÿk pËt IËVd„ eÖËRwop Adøwdø QÖxU xixlËt gwgw dwxokD¥yd eÞxZgQk gwxrËZ GËo xbd bËmK QÖxU KwxUËt jwd„ ÌiËtk Rdø xKËd AwËdd RÖËZw I pËkK kKi ÌLldw„ ÌiËtk Ìjd Awdëb cËk dw! KwVËgrwxlk iËZw lwxfËt Ìgrwt„ bÖbÖËUw bÖNêUdwk LgËk Axþÿk gwgw ARÖpwZ ÌeËt jwd dÖkØ I dÖkØk iwËK KlKwZwt xdËt jwgwk„ Gk AwËM ÌPÄw KËkI dÖkØk dwdy I bwbyËK kwxR KkwËZ ewËkdxd„ Dht exkgwËkk eq ÌaËKB gwcw­ KlKwZwt ÌMËl dÖkØk iw Ìgebêw pËt jwËg„ ZLd iÖoliwd oiwËRk A¬Kwk jÖM„ oiwËR PwlÖ kËtËQ dwdw K×ovÆwk„ ekek bÖgwk dÖkØk ewxdËZ erwk NUdw GËbk KlKwZwt xdËt jwgwk ÌqË¢ ÌZid gr ÌKwd gwcw pËt b^wrwËZ ewkl dw„ Ggwk dwxokD¥yd Krw hwnwt dÖkØk gr iwiwËK xPxV xlËL ewVwËld Ìj, dÖkØ I dÖkØk iwËK xdËt Awexd AiÖK ZwxkËL KlKwZwt AwoËgd„ Awxi xmtwlbw ÌýUmËd AwedwËbk Rdø AËeqw Kkg„

xdkØewt pËt iwiw dÖkØËbk xdËt xdxbêÄ xbËd KlKwZwt ÌMËld„ dÖkØËbk xdËt ÌZwlw pËlw 11 d¹k IËtËloxl xýUÛËU„ xdËPk Zlwt oIMwZ ÌeÞo Awk ÌbwZlwt oIMwZ Axfo I Z^wËbk awKwk RwtMw„ GLwËd jwItwk ek MÞwiyY exkËgËmk dÖkØ xbd xbd gbËl ÌjËZ awËK„ dÔkRwpwd ÌgMËik iÖL ÌaËKB Âdd : ‘Awxi KlKwZwt jLd Glwi, ZLd Awiwk MÞwiyY ÌPpwkw„ iw ÌZl xbËt PÖl A^wPËr bÖewËm xmvËtk iËZw ÌgYy g^wcËZd„

 gwgw glËld, Awiwk ÌiËtUwËK hÔZ KËk GËdQ ÌKd? dwËK lwl f×l xbËtQ, Kwd f×xrËt GËdQ„ Gog GLwËd PËl dw„ ZwB gwgw AwiwËK xdËt ÌMËld þñYêgxYËKk ÌbwKwËd„ bwbyk exkËt Ìbtw dwKf×l ÌKËU LÖËl ÌflËld„ Ìgrwgwk Kaw gËl ÌolÖËd xdËt PÖl gg Q^wxUËt xdËt GËld„ iwËK dw gËl Gog Kkwk Rdø iw iËd iËd LÖg kwM KkËld„ xKìç ÌZid DâPgwPø KkËld dw„ KwkY iw xQËld Ìgm mwìZô þñhwËgk„ xbËd xbËd GhwËgB Awiwk KlKwZwk Rygd gbËl ÌjËZ awËK„’

dÔkRwpwd ÌgMËik RygËd GhwËgB GËlw oIMwZ jÖM„ gwgw dwxokD¥yËdk oóewxbZ 1918 owËlk 2 xWËo¹k ÌaËK eÞKwxmZ oxP¢ iwxoK oIMwZ Ìo oiËtk ÌlLKËbk iÖLe¢ pËt IËV„ oIMwZ AxfËo 1926 owl ÌaËK goZ ‘oIMwZ owxpZø iRxlo’„ GLwËd xdtxiZ AwoËZd jÖ¦ËfkZ ZkØY pwxglbwk, Kxg jËmweÞwayê KwRy dRkØl Bolwi, AwoËZd AwgÖl idoÖk Awpib, AwgÖl Kwlwi mwioÖ¥yd, xeÞxëoewl BgÛwxpi L^w, Royi Dbzbyd, Lwd iÖpwóib iCdÖ¥yd, Gi ItwËRb Awly, W. iÖpóib mpybÖlöwpz, mwpwbu ÌpwËod, ÌMwlwi ÌiwþZôfw, W. KwRy ÌiwZwpwk ÌpwËod, AwgbÖl Kwxbk, iÖpóib idoÖkD¥yd, AwgÖl fRl eÞiÖL„ Gog iwdÖnËK LÖg KwQ ÌaËK ÌbËL ÌQw› dÖxkk iËd Ky hwgdwk Dbt pËZw, ÌK RwËd! dRkØl xQËld oIMwËZk dgyd ÌlLK„ GidxK kgyëbÛdwa, AgdyëbÛdwa I oËZøëbÛdwa VwK×kI xlËLËQd oIMwËZ„

Ìiwpwóib dwxokD¥yËdk oËŠ ÌjwMwËjwM xQl ÌgMi ÌkwËKtwk„ xZxd glËld, dÖkØËK Awiwk Æ×Ël hxZê KxkËt xbd„ dwxokD¥yd glËld, I ÌZw LÖg ÌQwU„ xZxd glËld, Ìgxg KõwËo hxZê KxkËt xbd„ dÖkØk gwgwk KwËQ G Kaw ÂËd dÖkØk iw Awex£ KkËld„ glËld, G£ ÌQw› ÌiËt Æ×Ël jwËg! dÖkØk gwgw glËld, AwxiB IËK Æ×Ël xdËt jwg„ KwdíwKwxU KkËl AwxiB xdËt Awog„

dÖkØËK hxZê KËk Ìbtw pËlw owLwItwu ÌiËiwxktwl Mwlêo Æ×Ël, Ìgxg KõwËo„ Æ×lxU ÌQw›„ dÖkØk LÖg eQëb pËlw„ ÌbwZlw gwxr„ PiuKwk exkËgm„ Æ×Ël xQl xZdRd Awtw„ GKRd LwItwZ, GKRd itlw exkûKwk KkZ Awk AdøRd gwËo DxVËt xbZ„ Æ×Ël erwËdw pËZw ÌLlwcÖlwk icø xbËt„ bÖeÖËk LwItwk ek ÌkýUkØËik ÌQwU ÌQwU LwxUtwt GËKKRdËK ÂBËt Ìbtw pËZw„ Mùe KkËZ KkËZ ÌKD NÖxiËt erËl ZwËK Awk RwMwËdw pËZw dw„ xm iËdwxgKwËmk og kKi oÖËjwM xQl GLwËd„ G Æ×Ël Kõwo U× ejêìZô erwk ek dÔkRwpwd ÌgMiËK hxZê KxkËt Ìbtw pt ÌglZlw pwBÆ×Ël„ xKìç fwBh ÌaËK ÌixUÛK ekyqw Ìbtw ejêìZô Awgwk ÌoB owLwItwu ÌiËiwxktwËlB„ GLwËdB dÔkRwpwd ÌgMi dwP-Mwd I AwgÙx£ ÌmËLd„ 1942 owËl xZxd GLwd ÌaËK ÌixUÛK ewo KËkd„

Zwkek hxZê pd ÌlxW ÌgÛËgwdê KËlËR, AwBG ÌmÛYyËZ„ KËlËR gQËk GKgwk dwUK KkËZd, AwgÙx£ eÞxZËjwxMZwt Avm xdËZd„ og kKËik ÌLlwcÖlw KkËZd GLwËd„ xgxhdí MËùek dwUøkÕe Ìbtwk pwËZLxrI pt GLwËdB„ 1994 owËl GLwd ÌaËK dÔkRwpwd ÌgMi AwBG ewo KËkd„ GKB KËlR ÌaËK 1946 owËl xgG ekyqw Ìbtwk Kaw awKËlI owóeÛbwxtK bwŠwk KwkËY Awk oºg ptxd„ GLwËdB Z^wk eÞwxZÅwxdK xmqwk BxZ NËU„

ÌQwUËglw ÌaËKB gwgw dwxokD¥yËdk BËâQ xQl ÌiËtËK owvgwxbK xpËoËg MËr Z×lËgd„ xgxhdí Qxgk gB, iøwMwxRd xdËt AwoËZd ÌiËtk Rdø„ dÔkRwpwd ÌgMËik iÖL ÌaËKB ÂdÖd : ‘og xgËbmy gB xdËt AwoËZd gwgw„ Qxg ÌbLZwi„ xRIMÞwxfKøwl iøwMwxRd LÖg hwl lwMZ„ dwdw kKi AwKnêYyt f×l, ewxL, eÞRwexZk Qxg awKZ„ gwgw Qxg ÌKËU fwBxlv KkËZd„ AwiwËK glËZd, xioËkk fwBlUw Awd ÌZw dÖkØ! Kwiwl AwZwZ×ËKêk Qxg ÌbËL hwl lwMZ„ UwxKêk iøwMwxRd ÌKËU Qxg fwBxlv KkËZd„ KLËdw glËZd, Kwiwl AwZwZ×ËKêk göKUw xdËt GËow„ gwgwk Gog f×Ufkiwo LwUËZ LwUËZ Awiwk iËcø owvgwxbK pItwk Ìdmw RwMZ„ ZLd Awiwk 5-6 gQk gto’„

Ìiwpwóib dwxokD¥yd xQËld AowóeÛbwxtK I iÖ£ßxPìZôwk iwdÖn„ dwky RwMkËYk ÌqË¢ Z^wk Agbwd AxgþôkYyt„ iwxoK oIMwËZk eÞai ovLøwËZB dwxokD¥yd ÌgMi ÌkwËKtw I iwdK×iwky goÖk KxgZw ÌQËe AowóeÛbwxtK ÌPZdwk þñwqk kwËLd„ ewmwewxm Duowp ÌjwMwd dwky oÙRdmylZwt„ ‘Rwdwdw ipl’ dwËi ÌiËtËbk GKxU þñZìè xghwMI ÌLwËld oIMwËZ„ Agmø ZLd G xghwËM gwOwxl iÖoliwd ÌiËtËbk ÌKwd ovgwb QwewËdw oºg ptxd„ Qwew pËZw xgËbmy ÌiËtËbk dwdw oxP¢ ovgwb„ 1930 owËl eÞai ‘oIMwZ ixplw ovLøw’ Ìgk Kkw pt„ eÞxZgQk GKxU xgËmn ovLøw Ìgk pËZw ÌiËtËbk„  oIMwËZk Ìmn ixplw ovLøw Ìgk pt 1945 owËl„ gwgwk Gog xPìZôw-ÌPZdw I KiêKw¡ dÔkRwpwd ÌgMËik iËcøI xgËmn eÞhwg ÌfËl„

1946 owËl ewKê xýUÛËU awKËZd Kxg oÖxftw Kwiwl„ dwxkoD¥yd Z^wËK glËld, ‘Awxi ÌZwiwËbk GKUw ow®wxpK KËk xbB„’ oÖxftw Kwiwl oóixZ RwdwËld„ 1947 owËlk 20 RÖlwB Ìgk pËlw oxP¢ ow®wxpK ‘ÌgMi’„ DeipwËbËmk gwOwxl iÖoliwdËbk eÞai ow®wxpK ex¢Kw„ oóewbK Kkw pËlw ÌgMi oÖxftw KwiwlËK, Awk hwkeÞw® oóewbK pËld dÔkRwpwd ÌgMi„ owZPxlöm owËl ÌbmhwM pËt ÌMËl oÖxftw Kwiwl þñwiyk PwKxkk oÖgwËb PËl AwËod XwKwt„ dÔkRwpwd ÌgMi ZLd oóewbK xpËoËg bwxtZò Ìdd„ Pwk Awdw bwËik Wgl ¢ßwDd owBËRk ‘ÌgMi’ ZLd pËt IËV oKl oóeÛbwËtk ÌlxLKwËbk iÖLe¢„ KlKwZwt xZd gQk ÌgMi eÞKwmdw AgøwpZ awËK„ 1948 owËl eÞai eÞKwxmZ pt Cb ovLøw ÌgMi„ GxU gwOwxl iÖoxli oiwËRk eÞai oxP¢ CbovLøw„ GKB gQk eÞKwxmZ pt ÌgMi ‘xgmðdgy ovLøw’„ 1950 owËlk ÌmnxbËK dwxokD¥yd oexkgwËk XwKwt PËl AwËod„ xgRt PëbÛ goÖk oËŠ oKl oóex£ G…ËP™ KËk„ Zwkek 66, ewU×twU×lyk ‘xgRt ÌeÞo’ dwi gbËl pËlw ‘oIMwZ ÌeÞo’„ gogwËok xVKwdw pËlw 38, mku†® ÌkwW, dwxkëbw„

Zwkek ‘ÌgMi’-Gk XwKw egê„ ÌoB Ìj 1950 owËl eÞKwmdw ÂkØ, Zw AwRI AgøwpZ AwËQ„ 1954 owl ÌaËK AwgwkI oIMwZ eÞKwxmZ pËZ ÂkØ KËk„ 1969 owËl Gk eÞKwmdw g¬ pËt jwt„

GkB iËcø 1952 owËl Aaêwu hwnw AwËëbwlËdk gQk xgËtk xe^xrËZ gËod dÔkRwpwd ÌgMi„ þñwiy ÌkwKdÖŒwiwd Lwd, xjxd ekgZyêKwËl BË£fwËKk KxP-K^wPwk AwoËkk xeÞt ‘bwbwhwB’ pËt IËVd„ Agmø 1948 owËlB bwbwhwBËtk oËŠ dÔkRwpwd ÌgMËik exkPt„ ZLd bwbwhwB xm oIMwËZ RËtd KËkd„ xm oIMwËZ bwbwhwBËtk iËZw opKwky xpËoËg KwR KkËZd Kxg Awpowd pwgygI„ bwbwhwB Ìj gQk xm oIMwËZ RËtd KËkd, Ìo gQËkB Zw g¬ pËt jwt„

AwgwkI xgËt eÞoŠ„ bwbwhwBËtk oËŠ hwlgwowk xgËt dÔkRwpwd ÌgMËik„ gwgw dwxokD¥yd G xgËtk ÌNwk xgËkwcy xQËld„ jxbI bwbwhwBËK xZxd hwlgwoËZd, Ìoíp KkËZd„ Ìmn ejêìZô dÔkRwpwd ÌgMËik BËâQk KwËQ gwgw pwk iwdËld„ Rwdw jwt, G xgËtk gøwewËk ÌmËk gwvlwËKI ÌbLw ÌMËQ icøþÿZwKwkyk hÓxiKwt„ þñwiy ÌkwKdÖŒwiwd Lwd AwiÙZ×ø dÔkRwpwd ÌgMiËK dwdwhwËg Duowp jÖxMËtËQd„ þñwiyk dwdw opËjwxMZwk Kaw GLdI omÛ¦ xPË£ xZxd þôkY KËkd„ xgËtk eÞoËŠ xZxd gËld, xgËtk oit AËaêk xbËK dw ÌPËt jxb ew¢ xdgêwPd Kkw pt, ZwpËl Awiwk iËZw AËdK dÔkRwpwd oÙxÄ pËg„

dÔkRwpwd ÌgMËik bÖKdøw„ Ìfõwkw dwokyd Lwd I xkdw Btwoxid AwpËib„ bÖRdB XwKw xgmðxgbøwlt ÌaËK iwýUwoê KËkËQd„ gr ÌiËt Ìfõwkw BvËkxRËZ iwýUwoê, gZêiwËd ‘ÌgMi’-Gk opKwky oóewbK„ Ìfõwkwk þñwiy W. fRlÖk kpiwd xmùeexZ„ G bóexZk GK ÌQËl ÌM#kg kpiwd, jÖ£ßkwËÄÛ MÞwRÖËtmd KkËQ„ ÌiËt iÖxdtw Lwd erËQ daê owDa BDxdhwxoêxUËZ„

ÌQwU ÌiËt xkdw BtwoxiËdk þñwiy BfËZLwk AwpËib iwkw ÌMËQd„ xZxd PwKxk KkËZd Awkg gwvlwËbm gøwvËK„ G bóexZk bÖ Kdøw Ñpxi AwpËib I xeÞtZw AwpËib„ Ñpxi erËQ gÛøwK BDxdhwxoêxUËZ Awk xeÞtZw erËQ XwKwk GKxU Bvxlm xixWtwi Æ×Ël, G ÌlËgËl„

dÔkRwpwd ÌgMi GLËdw xdtxiZ ‘ÌgMi’ AxfËo AwËod„ GMwËkwUw ÌaËK bÖeÖk bÖËUw ejêìZô Axfo KËkd„ mwkyxkK dwdw DeoMê awKËlI Z^wk GB eÞwZøxpKZwt ÌZid exkgZêd NËU dw„ gZêiwËd ÌgMËik ýUwf PwkRd, ÌeÞoKiyê e^wPRd„ MÞwpKovLøw eÞwt GK pwRwk„ bwi bm UwKw„ MÞwpKËbk ÌWwËdmd I xgšweËdk UwKw xbËtB DeipwËbËmk GB eÞwPyd ow®wxpKxU GLdI eÞKwxmZ pËâQ„

KwËRk þñyKÚxZ xpËoËg ÌkwËKtw ebKop xgxhdí eÖkÆwk-oóiwddw ÌeËlI GLËdw xZxd RwZyt GK×Ëm ebK xKvgw þñwcydZw xbgo eÖkÆwk ewdxd„ Awikw PwB GB ovMÞwiy dwkyËK kwÄÛ jawaê oóiwd xbK Ggv ÌoUw jZ bÛØZ oºg„