Ìfxixdd ItwP

GKUw oit xQl jLd oiËtk xpËog pËZw GËglw Awk IËglw xbËtB„ Zwkek, ZwI AËdK eËk, gwlÖNxr„ GB oyiwg¦Zw ÌexkËt oiËtk xpËog AwR Kkw pt døwËdw ÌoËKË«k iweKwxVËZ„ ZËg AwiwËbk jwxeZRygËd oiËtk xpËog xKìç Kxk Awikw oiËtk ýUøw«wWê GKK†Ëlw xbËtB„ Ìjid iwo, gQk, o®wp I xbd„ GoËgk RdøB KøwËl«wËkk AwxgûKwk I gøgpwk„ AwËkKU× q×bÛ GKK RwdwËZ Aaêwu NåUw, xixdU, ÌoËKË«k xpËog gÖxSËt xbËZ AwiwËbk ogêqxYK opPËkk bwxtZòxU ewld KËk Nxr„ GB exkgwËkk gwxK oboøËbk ÌPËt pwZNxr dwiK gþçxU føwmËdk RMËZ GKU× ÌgxmB eÞwcwdø ewt„ AwRKwlKwk xbËd ÌjLwËd ÌiwgwBl ÌfwËdB Awikw oit ÌbËL xdB, ÌoLwËd jwxìèK pwZNxrËK ÂcÖ oit exkiwejìè xpËoËgB MYø Kkw pt dw, gkv AwxhRwËZøk exkPt Awk ohø føwmËdk GKxU †kØZòeÔYê xggÙxZ xpËoËg Gk Kbk AwËkw AËdK Ìgxm„ Awexd jxb GLdKwk AwìZôRêwxZK føwmd RMËZk Nxr†Ëlwk xbËK ÌPwL Ìfkwd, ZËg ÌbLËZ ewËgd ÌkwËl…, høwËmkd KdýUøwdxUd, fÝw‰ iÖlwk, eøwËUK xfxle gw kwËWwk iËZw AwìZôRêwxZK gÛøw«†Ëlw ZwËbk pwZNxr xdËt kwRZò KkËQ eÞgl eÞxZex£k owËa„

ÌoxlxgÛxUËbk pwËZ ÌbLËZ ewËgd GB gÛøw«†Ëlwk dZ×d dZ×d eÞWwƒ„ ÌiwUwiÖxU og xgËbmy iøwMwxRËd ZwB ÌbxL ÌgKpøwi Awk ÌfËbkwk ipwmtB Ìpwd, gw ÌKU io Awk dwIxi KøwiËglB Ìpwd, fËUwmÔËUk oit fËUwMÞwfwk ÌkxW glwk owËa owËaB ZwËbk Nxr ekw pwZxU AwedwAwexd ÌfwKwËo DËV AwËo„ ÌbLwËdwk xRxdo Mgê KËk ÌbLwËgd ÌZw gËUB! og oit xKìç Gid xQl dw„ ÌiwUwiÖxU 100 gQk AwËMI LÖgB Ki føwmdoËPZd hbÛËlwK Ggv hbÛixplw xQËld, j^wkw pwËZ Nxr ekËZd„ Ìowdwk ÌPBd xbËt g^wcw eËKUNxr xQl eÖkØËnk GKiw¢ eQëb„ Kx±ËZ Nxr Ìg^Ëc kwLw xQl ixplwËbk føwmd„ oit ÌbLwk eÞËtwRd ÌiUwËdwk ÌPËt ÌiËtËbk Al‰wËkk bwxtZòB Ìgxm ewld KkZ ÌoB oiËtk pwZNxr gw NkcÛê NUêWb. dwiybwiy Nxr eÞþçZKwky eÞxZÅwd†Ëlw ZLd ovLøwk xbK xbËt pwZNxr gwdwËZw AËdK Ki, Awk ÌgxmkhwMB ÑZxk pËZw ÌPBd xl‰W ÌgÛoËlU gw oÔqô KwkØKwR Kkw Ìowdwk ÌPBËdk Kx±g¬dy xbËt AwUËK kwLwk iËZw KËk„ xbd Agmø GLËdw gblwtxd„ AwRI ÌiËtËbk Nxr Al‰wËkk bwxtZò ewld KËk PËlËQ AwËMk iËZwB„ ÂcÖ dZ×d dZ×d føwmËdk iw¢w GËZ ÌjwM pËâQ GKU× bÙ® MxZËZ„

1700-1800 mZw²yk GB cwkYw ewùUwËZ ÂkØ KËk 1900 owl ÂkØk xKQÖ AwËM, jLd ÑoxdKËbk Rdø eËKUNxr GKUw SwËilw pËt b^wrwt„ Gk AxgdøþZô gpd gøgþÿw Awk jÖ¦wgþÿwt GxU gøgpwËkk SwËilw­ GB bÖxU KwkËY eËKUNxrk MÞpYËjwMøZw eÖËkweÖxk KËi jwt ÑoxdKËbk KwËQ„ ZwB ÑoxdKËbk Rdø ÑZxk Kkw pt eÞx¢ßtwRwZ Ggv oÖËK#mËl KwUw Pwirwk xfZwk Iek g^wcwB Kkw Nxr, jwËZ GUw pwËZk Kx±ËZ opËRB ekw jwt„ glw pt Rwiêwd BËóexktwl Ìdhwl Ñodøkw eÞai pwZNxr eËk 1880 owËl„ xMWwk I ÌeËkM…-Gk ÑZxk GB Nxr†Ëlw ÑoxdKkw Ìdhwl AøwUwK gw AøwxUêlwxk fwtwxkvËtk oit ekZ„ 1899-1902 owËl ovNxUZ GøwvËlw Ìgw’k jÖ˦ xgÛxUm ÑoxdKkw owflø lwh KËk ZwËbk AZøwcÖxdK Aþè, xgPqY ÌK#ml Awk GKxU xgËmn jËìèk Rdø, Awk Zw pËâQ xkýUItwP gw pwZNxr„

1920 owËlk AwM ejêìZô pwZNxrËZ ovËjwxRZ pËZw ÌgmxKQÖ ÑgxmÄø Ggv GËK ewk KkËZ pËtËQ xggZêËdk Ìgm KËtKxU cwe„ ZËg GB ogB Kkw pËtËQ ÑoxdKËbk jÖ¦ËqË¢ gøgpwËkk oÖxgcwk Rdø„ Nxr ÑZxkk eÞxZÅwd†Ëlw ZLd Pwirwk GKxU Lwe ÑZxk KkZ, jwËZ NxrxU eÖËk Ìbtw pËZw, Awk awKZ GKxU Pwirwk gw cwZg XwKdw, jw NxrËK kqw KkZ eÞxZKÓlZw ÌaËK„ pwZNxr ZLd ÑmxùeK gøgpwËkk AwxOdw ÌQËr jÖ¦wgþÿwt eÞËtwRdyt AdÖnŠ pËt ÌmKr ÌMËrËQ Awk Nxr eÞþçZKwky ÌKwóewxd†Ëlw ÉËrwÉxr KkËQ Pwxpbwk owËa Zwl ÌilwËZ„ Gk iËcø ogËPËt Ìgxm owfËløk iÖL bmêd KËk 1905 owËl þÿwxeZ DBloWfê Gøw« ÌWxho xlxiËUW„ ekgZyêËZ 1915 owËl Gk dwiKkY Kkw pt ÌkwËl… ItwP ÌKwóewxd xlxiËUW„ ÌkwËlË…k eÞxZÅwZw pwdoz DBloWfê dwËik hbÛËlwËKk xQl pwZNxrk gøwewËk GKU× ÌgxmB ÌS^wK„ oKËlk Depwo Awk DËeqw oË£òI xZxd pwZNxrk xdh×êl oit bwd Awk þÿwxtËZòk Iek MËgnYw PwxlËt jwd„ eÞaigwk DBloWfêB oÖBRwkløwË«k xdD møwËZl AgRwkËhUxkËZ Z^wk ÑZxk pwZNxr†Ëlw ewVwd AøwxKDËkxo ekyqwk Rdø„ oflhwËg D£yYê pgwk Awþñwb ZwËK dZ×dhwËg eÞwxYZ KËk pwZNxrËK AwìZôRêwxZK bkgwËk xdËt ÌjËZ, ÌjLwËd þñyKÚxZ lwh KkwB xQl DBloWËfêk lqø„ glw pt, Zwk ÌPËt Ìgxm Agbwd pwZNxrk BxZpwËo ÌKDB kwLËZ ewËkdxd„ xggZêd Awk føwmËdk cwkwt ÌoB oit pwZNxrk xkËtl lwBf iËWl xpËoËg xQl jÖ¦ Ìmn KËk xfËk Awow ÑoxdËKkw, ÌiËtËbk Rdø Agmø Nxrk føwmd ZwgZ bÖxdtwt oiwdhwËgB MÞpYËjwMø„

jwkw jÖ˦k oitKwk oÖËhøxdk xpËoËg pwËZ Nxr ekw ÂkØ KËk„ RdowcwkËYk pwZNxr oóeËKê cwkYw cÛØZ gblwËZ ÂkØ KËk G oit„ dwkyËbk Nxr xpËoËg pwZNxrk Ìj gbdwi ZwI NÖËP jwt AxPËkB„ NÖËP jwt Gk xlŠÐgniø„ pwRwk ÌpwK, owpoy Ìjw¦wËbk iËZw xpËkwËbk pwËZ pwËZ jLd Nxr, ZLd ZwËK ÌZw Awk ÌdpwZ ÌiËtxl føwmd glw jwt dw!

GLd Agmø Nxrk føwmd dwky-eÖkØËnk ÌhbwËhb KËk AMÞok pËâQ dw„ gkv gÛøwË«k Nxr†Ëlwk xbËK ZwKwËl AìZôZ GKxU pËlI Awexd ÌoU ewËgd, ÌjLwËd dwky-eÖkØn  DhËtk Rdø Axhdí xWRwBËdk Nxr awËK„ iÔlZ Nxrk xghwRd Kkw pt AwKwk gw xWRwBËdk Iek xhx£ KËk„ ÌiËtËbk Rdø ÑZxk Nxr†Ëlw AwËM ÑZxk pËZw AËeqwKÚZ ÌQwU Wwtwl Ggv xPKd gÛÛøwË«k Awk eÖkØËnk Nxr†Ëlw pËZw gr„ ZËg AwcÖxdK Nxr†Ëlwk ÌUÛ«,  BËdwËhmd, xWRwBdwk’o ÌýUÛwK Ìj ekËg Zwk gøx£ßZò AdÖjwty xgxhdí AwKwk AwKÚxZ Awk kO-POËtk pt„ Gid dt Ìj, AwËMKwk AwiËlk Nxr GLdKwk ÌPËt Ki oÖëbk„ Ìo†Ëlw GLdI KõwxoK UwBi xeo„ ÌoB oiËtk ÌKBËo Ìewkw pwZNxrk ÌKBo eÞþçZKwky eÞxZÅwd†Ëlw, Ìjid­ fÝwxëoo giMwUêdwk gw ÌgwkËMd Aøw« Ìhxdod ÌgmxKQÖ xhdíiw¢wk xWRwBËdk ovËjwRd NUwt, jw xQl ewxd Ggv cÖËlwgwxl eÞxZËkwcK„ ekgZyêËZ GB xWRwBd†ËlwËK AwËkw DdíZkÕËe gøgpwk Kkw pt, jLd 1925 owËl ÌkwËl… Ìgk KËk ZwËbk ÑZxk eÞai oxZøKwËkk ItwUwkeÞØf pwZNxr ‘xb IËtýUwk’„

xVK GKB oit AwoËZ ÂkØ KËk AwËkw dZ×d dZ×d xWRwBd, Ìj†Ëlwk xfxdxmv Awk þÿwxtZò xQl Ìgm gxcêZ; KwkY xpËoËg xQl Gk dZ×d ÌiUwl Wwtwl  Awk fÝøwRwBl Möwo x¢ßýUwËlk exkgËZê xodËaxUK eöwxýUËKk gøgpwk„ 1930-Gk bmËK pwZNxrk iËWËl AwoËZ awËK dZ×dZò„ ZËg GB oiËtk 65 mZwvm Nxr ÑZxkk bwthwk xdËt Ìdt oÖBRwkløw«„ GB eÞwËìZô ÌkwËl… ÑZxk KËk ÌfËl ‘AËUwËiËUW ÌkwUk’, jw AwRI Nxr eÞþçZKwky eÞxZÅwd†Ëlw gøgpwk KËk AwoËQ Nxr ÑZxkËZ„ iÔlZ GB oitUwËK AwcÖxdK xkýUItwËPk RdôlMí glw pt„ AwRKwl Nxrk RMËZ kwRZò bÖB ckËdk Nxrk„ GK. kwRxoK AwxhRwËZøk Nkwdwk exkPt gpdKwky ÌMwÀ ÌeöËUW Ggv bÖB. bwiy RÖËtl gowËdw gÛøwË«k Nxr gw AZøwcÖxdK ÌUKxdKøwl oÖxgcwoóedí ‘KcgY xYYjcha HUXaYê’„ ZËg føwmËd Nxrk Agþÿwd Awk Ìj ÌKwd Dewbwd ÌaËK GKU× IeËk„ Ìgw¦wkw xKìç ZwB gËld„ Awikw pwl AwiËlk Nxrk føwmd oóexKêZ xKQÖ Zaø AwedwËbk Rdø Z×Ël ckxQ„ xWRwBdwk’o GxWmd ÌpwK, AšwZ iwdgK×Ëlk ÌKwd ÌeÞwËUwUwBeB ÌpwK, Delq AdÖjwty Awedwk Nxr xdgêwPdUwB pËâQ iÔl gøwewk„ dwky-eÖkØn ogwkB ZwB DxPZ Z^wk gøx£ßþñwZìèø xgPwk KËk Nxr ekw„

Awedwk ÌgmhÔnw jxb pt ÌþewxUê iÖËWk, ZËg ÌgËQ xdd GKU× AZøwcÖxdK xWxRUwl Nxr„ ÌfxgÛK ýUÛwBËek gw eöwxýUK ÌgËùUk Nxr†Ëlw ewËgd gÛøw«†Ëlwk ÌþewUêo GxWmËd„ Axfxotwl gw fkiwl ÌMUAwËek owËa AgmøB ekËgd GKU× pwlKw Ggv AxhRwZ ýUwBloóedí Nxr„ Ìlbwk ÌgùU gw Ìq¢xgËmËn ÌiUwl ÌPBd Ìbtw Nxr„ gÛøw«†Ëlwk Gx…xKDxUh KwËlKmd gw þôwUê GxWmd Nxr†Ëlw ÌaËK ÌgËQ xdd Awedwk gøx£ßËZòk owËa iøwP KËk Gid xKQÖ Nxr„ ewxUê-fwvmd gw AdÖÅwËd AgmøB AwxhRwËZøk owËa føwxëo lÖKUwk eÞxZ dRk kwLËgd„ GBog xbK xbËt gÛøw«†Ëlwk xWRwBdwoê GxWmd gw Ìþemwl GxWmd†Ëlwk Iek ÌPwL gÖlwËZ ewËkd„ ZËg NxrxU AgmøB Awedwk gøx£ßZò Awk AwxhRwËZøk exkPt gpdKwky pËZ pËg„ kwRcwdyk GxlføwëU ÌkwW, gwtZ×l ÌiwKwkki, xdDiwËKêU Ggv dwi Kkw mxev il†ËlwËZ L^ÖRËlB ÌeËt jwËgd xgxhdí bwËik xgxhdí iwËdk Ggv xgxhdí ckËdk Nxr„ gÛøwË«k ÌmwkØi, fÝwdPwBR gw lwBfýUwBl ÌýUwk†ËlwËZI ewËgd Awedwk eQËëbk Nxr†Ëlw„ Nxr AwedwËK AwqxkK AËaêB oiËtk owËa PlËZ owpwjø KËk„ oiËtk eÞËtwRËd, oiËtk føwmËd gw oiËtk DeþÿweËd Nxrk hÓxiKw RygËd oiËtk o§øgøgpwËkk iËZwB †kØZòeÔYê„ ZwB oit AePt dw KËk Nxrk føwmËd xdËRËK GKRd Avmybwk xpËoËg eÞiwY KkØd„ bwiy ÌpwK Awk KibwiyB ÌpwK, Nxrk K^wUw xKìç ÌaËi awKËg dw!