xgmðit þñwcydZw xbgo

‘AwËlwK gøZyZ Ìjid eÙxagy RwËM dw, ÌoÛwZ gøZyZ Ìjid dby ÌUËK dw, þñwcydZw gøZyZ ÌZixd RwxZ KLdI g^wxPËZ ewËk dw„’ ­ Ñotb BoiwBl ÌpwËod xokwRy

þñwcydZw­ ÂcÖ Pwk AqËkk GKxU m²iw¢ dt„ þñwcydZw pËlw ÌPZdw, þñwcydZw pËlw xgmðwo, þñwcydZw pËlw eÞxZxU dwMxkËKk AxcKwk„ jÖËM jÖËM ZwB GB þñwcydZw lwËhk Rdø pËtËQ jÖ¦, SËkËQ ZwRw k£ß­ ZgÖ lwËLw ÌKwxU iwdÖËnk pÕbt xdMÔËsk HKZwd xiËlËQ ekixeÞt þñwcydZwt„ gwvlwËbËmk iÖx£ßjÖ¦, Axgh£ß hwkËZk xgÛxUmxgËkwcy AwËëbwld, fÝwËëok gwxþZôl bÖMê Aw¢ßiY, pwBxZk gYêÐgniøxgËkwcy AwËëbwldop Aw†dSkw AËdK Kwxpdy BxZpwËok ewZwt þñYêwqËk ÌlLw kËtËQ ÂcÖ GB þñwcydZw ARêËdk RdøB„ þñwcydZwk dgyd oÔËjêwbËtk iwcøËi eÞxZxU Ìbm I RwxZk RygËd GKxU dgZk AcøwËtk oÔPdw pt„ eÞxZxU dwMxkËKk þñeíPwky o£wËK eki iiZwt dZ×d h×gËd xdËt jwt gÉ ZøwM I xZxZqwk xgxdiËt AxRêZ GB þñwcydZw„ AwiwËbk xeÞt þñwcydZwk iwËo xgdiÛ mÛ¦wt þôkY Kxk ogwBËK, j^wËbk xQl GB Addø ARêËd xZliw¢ hÓxiKw„ GKB oËŠ ÌRËd ÌdtwI ÌjËZ ewËk GB xdgˬk ÌhZk xbËt eÙxagyk xgxhdí ÌbËmk þñwcydZw xbgËok AZÖøŒòl Kwxpdy„

gwvlwËbm

GK owMk kË£ßk xgxdiËt AxRêZ gwvlwËbËmk þñwcydZw„ x¢m lwL eÞwËYk xgxdiËt AxRêZ G ÌbËmk þñwcydZw„ 1971 owËlk 26 iwPê ÌbmxUk þñwcydZw ÌNwnYw Kkw pt„ ekgZyêËZ 9 iwËok GK k£ßqty ovMÞwËik iwcøËi 1971 owËlk 16 xWËo¹k ÌbmxU eÔYê xgRt lwh KËk„ eÞtwZ Kxg mwioÖk kwpiwd xlËLxQËld, ‘þñwcydZw Z×xi ÌkwËblw bÖeÖËk icøeÖK×Ëk MÞwiø ÌiËtk Agwc o^wZwk’; Gid PiuKwk I eÞweø xKQÖ AxcKwk AwbwËtk lËqøB Ìoxbd Awewik RdowcwkY ewxKþZôwdy pwËtdwËbk xgkØ˦ gykxg¢ßËi S^wxeËt eËr„ ZuKwlyd exúPi ewxKþZôwdyËbk (gZêiwËd ewxKþZôwd) xgkØ˦ eÔgê ewxKþZôwËdk (gZêiwËd gwvlwËbm) GB AwËëbwld xQl iÔlZ AxcKwk AwbwËtk AwËëbwld„ 1971 owËlk 25 iwPê kwËZ ewxKþZôwdy owixkK gwxpdy ggêËkwxPZ pwilw PwxlËt xdxgêPwËk G ÌbËmk iwdÖnËK pZøw KËk„ ZwkB RgwËg G ÌbËmk iwdÖn pwËZ Aþè Z×Ël Ìdt„ hËto Ag AwËixkKwk iËZ­ ‘GKw£Ëkk 25 iwPê owixkK gwxpdy xdkþè I AeÞþçZ Ìbmgwoyk Iek dxRkxgpyd I ggêËkwxRZ pwilw ÂkØ Kkwk ek Aopwt gwOwxl ÌoB pwilwk eÞai cw~w owiËl eÞxZËkwc AwËëbwld MËr ÌZwËl Ggv ¢ßim Zw gwvlwk iÖx£ß I þñwcydZw ovMÞwËi exkYZ pt Awk ÌbËmk AxcKwvm iwdÖnB GËZ ÌKwd dw ÌKwdhwËg AvmMÞpY KËk„’ eÞxZgQk þñwcydZw xbgËo eÖËkw RwxZ Mhyk mÛ¦w I iiZwt AwZôZøwMy mpybËbk Kaw þôkY KËk dwdw AwËtwRËdk icø xbËt„

jÖ£ßkwÄÛ

jÖ£ßkwËÄÛk þñwcydZw xbgo 4 RÖlwB„ ÌbmxU þñwcydZw ARêd KËk 1776 owËl„ eÞxZgQk GB xbdxUËZ pwRwk pwRwk iwdÖn kwþZôwt ÌgxkËt AwËo Ggv oiþñËk glËZ awËK­ ‘G AwiwËbk þñwcyd Ìbm, G AwiwËbk gykËhwMøw Ìbm’„ xbdxUËZ exkgwËkk oKl oboø GKx¢Z pt„ gwkxgxKD Awk xeKxdËKk Dnä AwËiËR Zwkw xbdxU AxZgwxpZ KËk„

hwkZ

gwvlwËbËmk ewmðgZyê Ìbm hwkËZk þñwcydZw xbgo pËâQ 15 AMwýU„ 1947 owËl G ÌbmxU BvËkRËbk KwQ ÌaËK þñwcydZw lwh KËk„ BvËkR owiÛwËRøk Ìmn hwBokt lWê iwDëUgøwËUd 1947 owËlk 3 RÖd hwkZ I ewxKþZôwËdk xghx£ßKkY ÌNwnYw KËkd„ GkB oÔ¢ cËk ÌbmxU þñwcydZw ARêd KËk„ þñwcydZw ARêËdk eÞw~wËl hwkËZk AxgovgwxbZ ÌdZw RIpklwl ÌdpzkØk xgLøwZ hwnYxU þôkYyt„ icøkwËZ Ìbtw Z^wk GB hwnËY xZxd gËlxQËld­ ‘GB icøkwËZ, jLd eÖËkw eÙxagy xdbÛwiMí, ZLd ÂcÖ hwkZgnê ÌRËM kËtËQ­ RygËdk Rdø, þñwcydZwk Rdø„’

ewxKþZwd

xgËmðk AdøZi iÖoxli ovLøwMxkÅ Ìbm ewxKþZôwd„ ÌbmxU hwkËZk xVK GKxbd AwËM, Aaêwu 14 AMwýU, 1947 owËl þñwcydZw lwh KËk„ ZuKwlyd ew™wg, AwfMwd gWêwk ÌýUUo, Kwmôyk, xo¬× I ÌglÖxPþZôwËdk dwËik BvËkxR Awbøwqk AdÖowËk ‘ewxKþZôwd’ dwiKkY Kkw pt„ þñwcyd pItwk 9 gQk ek Aaêwu 1956 owËl ÌbmxUËK BolwxiK xkewgxlK xpËoËg ÌNwnYw Kkw pt„

eÔgê xZiÖk

GKxgvm mZw²yËZ eÞai þñwcydZw ewItw ÌbmxU pËâQ eÔgê xZiÖk„ 2002 owËl ÌbmxU þñwcydZw lwh KËk„ G ÌbËmk þñwcydZw xbgo pËâQ 20 Ìi„ Ìnwrm mZËKk xbËK eZ×êMwËlk AcyËd awKwt ÌbmxUËK glw pËZw ‘eZ×êMyR xZiÖk’„ ekgZyêËZ 1975 owËl BËëbwËdxmtw ÌbmxU Aw¢ßiËYk iwcøËi bLl KËk Ìdt„ 1999 owl ejêìZô Zwkw BËëbwËdxmtwk AcyËdB xQl„ xKìç ekgZyêËZ RwxZovËNk pþZôËqËe BËëbwËdxmtwk AcydZò ÌaËK iÖ£ß pËt Gxmtwk x§Zyt Ìkwiwd KøwaxlK ovLøwMxkÅ Ìbm xpËoËg þñwcydZw lwh KËk eÔgê xZiÖk„

fÝwëo

fÝwËëok þñwcydZw fkwoy xgeöËgk iwcøËi AxRêZ pt„ fÝwËëok BxZpwo RÖËr kËtËQ dwdw jÖ¦ I xgËbÛwËpk Aw†dSkw Kwxpdy„ iÔlZ 1789 owËl K×LøwZ gwxþZôl bÖMê Aw¢ßiËYk iwcøËiB Gk þñwcydZw AwËëbwlËdk oÔ¢ewZ„ ‘gwxþZôl xbgo’ ewxlZ pt RÖlwB iwËok 14 ZwxkL„

Rwiêwxd

RwiêwdËbk RwZyt xbgo 3 A˃wgk„ 1949 owËl Rwiêwxd exúPi I eÔgê­ GB bÖB hwËM xgh£ß pËt jwt„ 1990 owËlk 3 A˃wgk bÖB Rwiêwd eÖdkwt GKx¢Z pt„ ZLd ÌaËKB Zwkw GB xbdxUËK xdËRËbk RwZyt xbgo xpËoËg ewld KËk AwoËQ„

gÛwxRl

7 ÌoËïU¹k gÛwxRËlk þñwcydZw xbgo„ 1822 owËl ÌbmxU eZ×êMwËlk KwQ ÌaËK þñwcydZw lwh KËk„ AwiwRd AkYøËgxÄZ ÌbmxU D£k AwËixkKwt AgxþÿZ„ eÞoŠZ DËlöLø Ìj, f×UgËlk Ìbm gÛwxRl G ejêìZô ogêwxcK 5 gwk xgmð f×UgËlk xmËkwew ARêd KËkËQ„ ÌKgl ZwB dt, gÛwxRlB GKiw¢ Ìbm­ jwk RwZyt eZwKwt kËtËQ f×Ugl„

xfxlewBd

eÞwt owËr 300 gQk þeøwxdm mwxoZ GB Ìbm 1898 owËlk 12 RÖd þñwcydZw ARêd KËk„ þeøwxdmËbk §wkw AxcMÞpËYk ekekB iÔlZ xfxlewBËd iÖx£ßk Rdø AwËëbwld ÂkØ pt„ byNê oit ek ÌoB AwËëbwld þñwcydZwt kÕe lwh KËk„

xR¹wgÖBËt

xgËmðk ¸iYxeewoÖ iwdÖnËbk Rdø AdøZi AwKnêYyt Ìbm xR¹wgÖBËt þñwcydZw lwh KËk 1980 owËlk 18 GxeÞl„ ÌbmxUk eÔYê dwi pËâQ xkewgxlK Ag xR¹wgÖBËt Ggv GxU RwxZovËNk GKxU oboø kwÄÛ„ DËlöL Kkw eÞËtwRd, þñwcydZwk AwËM xR¹wgÖBËt bxqY AwxfÝKwk AŠkwRø ÌkwËWxmtw dwËi exkxPZ xQl„

pwBxZ

KÚnäwŠ AcÖøxnZ Ìbm†Ëlwk iËcø eÞai þñwcydZw ewItw ÌbmxU pËâQ pwBxZ„ gQËkk eÞaixbd Aaêwu eËplw RwdÖtwxk pËâQ ZwËbk þñwcydZw xbgo„ 1804 owËl ÌbmxU þñwcydZw lwh KËk„ ÌbmxUk Agþÿwd pËâQ Køwxkgyt §yeeÖ™ gw IËtýUBx«ËR„ þñwcydZwk AwËM fÝwËëok AcyËd awKwk oit iÔlZ gYê I RwxZ ÑgnøËik oÔ¢ cËkB ZwËbk þñwcydZw AwËëbwld ÂkØ pt„ ekgZyêËZ gykËZòk owËa ÌbmxU þñwcydZw ARêd KËk„

xKDgw

xKDgwk þñwcydZw xbgo 20 Ìi„ 1902 owËl ÌbmxU þñwcydZw lwh KËk„ eËk 1964 owËl Ìl#p iwdg, xfËbl KøwËýUÛwk ÌdZÚËZò ÑgeöxgK Ah×ø¤wËdk iwcøËi xKDgwt oiwRZìè eÞxZxÅZ pt„ bmxU xPxd DuewbËdk Rdø eÙxagyxgLøwZ„ oiwRZËìèk Awbmêgwby Ìbm xpËoËgI ÌbmxU AwËlwxPZ GKxU Ìbm„

AwËRêxëUdw

AwËRêxëUdwk þñwcydZw xbgo ewxlZ pt 9 RÖlwB„ oÖbyNê ovMÞwi I D¤wd-eZËdk iwS xbËt ÌbmxU þñwcydZw lwh KËk„ xgMZ mZw²yËZ AwËRêxëUdwk ogËPËt AwËlwxPZ gøx£ßZò§t pËld f×Ugl Cmðk xbtwËMw iøwkwËWwdw I iÖx£ß ovMÞwËik ÌdZw ÌP †Ëthwkw„ ‘þñwcydZw ARêËdk PwBËZ þñwcydZw kqw Kkw KxVd’­ þñwcyd ÌbËmk eÞxZxU dwMxkKËK GB Kawk Zwuejê oóeËKê eÔYê oËPZd awKËZ pËg„ GKxU ÌbmËK ÂcÖ kwRÐdxZKhwËgB þñwcyd pËl pËg dw, GKB owËa ZwËK owiwxRK, AaêÐdxZK eÞhÚxZ ÌqË¢ þñwcydZw ARêd KkËZ pËg„ bwxkbÛø, ÌgKwkZò, oìèwo I Axmqw bÔk Kkwk Rdø eÞxZxU þñwcyd kwÄÛËK ogêmx£ß eÞËtwM KkËZ pËg„ þñwcydZwk Rdø AwZôbwdKwky I RyxgZ Ìjw¦wËbk eÞweø ijêwbwU×K× xbËZ pËg„ þñwcydZwk þñâQ I eÔYêwŠ BxZpwo o¹Ë¬ dZ×d eÞRdôËK oxVK cwkYw xbËZ pËg„ ZwB eÞxZgQk xgËmðk xgxhdí Ìbm þñwcydZw xbgo DbzjweËdk eÞw~wËl RwZyt eZwKwËK oiÖdíZ ÌkËL dZ×d RygËdk eÞZøty mea MÞpY KËk„