¢ßyrwPPêwk BxZpwo oÖeÞwPyd Ggv gYêit„ 1896 owËl AwcÖxdK AxlxóeËKk ÂkØËZ xKìç dwkyËbk AvmMÞpËYk oÖËjwM Ìbtw ptxd„ dwkygwbykw gøwewkxUËK ÂcÖ Adø ÌPwËLB ÌbËLdxd, eÞxZgwbI KËkËQd„ AxlxóeËKk ÂkØËZB dwky-eÖkËn Ñgniø! AxlxóeK AwËëbwlËdk Ìodwdykw gwcø pËtËQd ZwËbk h×l þñyKwk KËk 1900 owËlk AxlxóeËK dwkyËbk eÞai ld ÌUxdo eÞxZËjwxMZwt AvmMÞpËYk oÖËjwM KËk xbËZ„ ÌlxWo xoŠlËo ÌMÞU xgÛËUËdk xoK×dwk fkwoy eÞxZËjwMy GBP ÌeÞËhwËK ekwxRZ KËk AwcÖxdK AxlxóeËK eÞai ixplw eÞxZËjwMy xpËoËg þñYêebK lwh KËkd„ Gkek 1912 owËl dwkyËbk Rdø o^wZwk I 1928 owËl AwiýUwWêwi AxlxóeK AøwaËlxUKËo AvmMÞpËYk oÖËjwM KËk Ìbtw pËtËQ„ GB DËbøwM Ìdtwk fËl AxlxóeK AwËëbwld owkwxgËmð ogêRdyd AwËgbdit GKxU AwËëbwlËd kÕe xdËZ ÂkØ KËk„ ¢ßyrwŠËd dwkyËbk eÞËgm xdËt bÖËUw Kaw glwk eÞËtwRdËK DËeqw KkËZ ewxkxd„ jxbI Awiwk xgnt GKxU xdxbêÄ þÿwd Ggv KwËl oyiwg¦„ xlLËZ gËoxQ 1947-2007­ GB KwleËgê gwvlwËbËmk ¢ßyrwŠËdk           KyxZêityËbk Kaw„

1.

1947 owËl hwkZ xghwËMk AwËM bÖB m’ gQk BvËkR mwodwiËl owiwxRK, kwRÐdxZK, AaêÐdxZK I iÔløËgwËck ÌeÞqweU xQl xhdíciyê„ owiwxRK ÌmÛYy xgdøwËok gøwewkxU xQl lqYyt„ mwoKËbk Ìbwok Ggv oÖxgcwËhwMykwB xQËld oiwËRk iwawItwlw; gwbgwxK ogwB ‘WiggihYk’„ ZuKwlyd owiwxRK AdÖmwod dwkyËbkËK AwËÄeÙËÄ Ìg^Ëc ÌkËLxQl xgxhdíhwËg„ GB ÌqË¢ Agmø gøxZ¢ßi xQl oiwËRk GKxU xgËmn ÌmÛYyk dwkykw„ Gkw ¢ßyrwPPêw KkËZd oyiwg¦ Mx¡ËZ„ GËbk AxcKwvËmk AvmMÞpY xQl ld ÌUxdo, xgxltwWê, ÌUxgl ÌUxdo, hxlgl, AøwaËlxUKo, gwËÆUgl I gøwWxiëUd ÌLlwt„ xKQÖovLøK oÖBxivI KkËZd„

owZPxlöËmk Ìbm xghwËMk AwËM KlKwZwËKxëbÛK ÌLlwcÖlwt AwiwËbk GB AéËlk xKQÖ dwky Avm xdËtËQd Ggv KÚxZZò eÞbmêd KËkËQd„ Gkw xQËld Æ×l,  KËlR Ggv ÌKD ÌKD xgmðxgbøwlËtk Qw¢y„ Gkw ÌLlËZd gøwWxiëUd, gwËÆUgl, hxlgl„ ÌgxmkhwMB AøwaËlxUKo PPêw KkËZd„ GËbk KËtKRd pËld xiËoo kwËgtw LwZ×d ZwlÖKbwk, xiËoo kxmb, xRdwZ Awpib, xiËoo dyxliw Ìod, xiËoo xox¥K, xiËoo KÚnäw kwt, xiËoo Bolwi, ÌiËpkØdËdíow ÌP#cÖky eÞiÖL„ kwËgtw ZwlÖKbwk eÞxZËjwxMZwiÔlK Awok ÌaËK oËk b^wrwËdwk ek eÖËkw RygdUwB dwkyËbk ¢ßyrwŠËdk Rdø xgxlËt xbËtËQd„ ZwËK AwLøwxtZ Kkw jwt GB ¢ßyrwŠËdk AdøZi AwËlwKgxZêKw xpËoËg„

AL¡ hwkZËK x§Lx¡Z Kkwk icø xbËt bÖËUw ÌbËmk Rdô„ AwiwËbk GB Aél ÌaËK  AËdËK Ìjid PËl ÌMËQd hwkËZ Awgwk AËdËK ÌZixd GËoËQd dZ×d Ìbm ewxKþZôwËd„ AwiwËbk GB gwvlwk dwi ZLd eÔgê ewxKþZôwd„ GB exkgZêd oiwRËK hwlhwËgB dwrw xbËtËQ„ owiwxRK xþÿxZmylZw AwoËZ xKQÖUw oit ÌlËMËQ„ ZwkekI ÌLlwk UwdËK ÌZw Awk bÔËk oxkËt kwLw jwt dw! AZGg G ÌbËmk xKQÖ ÌiËt iwËV ÌdËi ÌMËQd„

oitUw eéwm bmËKk ÂkØ„ ÌNwrwk Mwxrk Rwdwlw g¬ KËk, xkKmwt ebêw lwxMËt kwþZôwt ÌgwkKw eËk AxcKwvm ÌiËt ZLd PlwPl KkËZd„ dwkyËbk þÿwd NËkk iËcø„ gwBËk Ìgk pËZd ebêwk owËa„ oiwËRk kqYmyl ipl ZLd xPìZôwI KkËZ ewkZ dw Ìj gwOwxl iÖoliwd ÌiËt iwËV dwiËg eÖkØnËbk owËa„ eÖkØnËbk iËZwB Zwkw AøwaËlxUKo PPêw KkËg, owBxKõv KkËg, ÌiËtËbk ÑdeÖYø ÌbËL pwZZwxl ÌbËgd pwRwk pwRwk eÖkØn bmêK­ jw xQl kyxZiËZw Ahwgdyt gøwewk„

oiwËRk eÞPxlZ eÞaw, AdÖmwod Awk ÌKwd ÌKwd ÌqË¢ gwxrk AxhhwgKËbk Ìi#d oóixZ, Awgwk ÌKwd ÌKwd ÌqË¢ AxhhwgK Ggv AwZôytþñRdËbk xgxcxdËncËK DËeqw KËk ÌLlwk iwËV dwiËld GKbl Duowpy dwky„ Gkw ogwB Æ×l I KËlËRk Qw¢y„ oÔPdw pËlw G ÌbËmk gwOwxl dwkyËbk ¢ßyrwËqË¢ GK ÌM#kgit BxZpwËok„ kqYmyl oiwËRk oiþZô xgxcxdËncËK ÌiËd PËlI ÌoB eéwm bmËKk iwSwiwxS oit ÌaËK G ÌbËmk dwkykw ¢ßyrwŠËd, xgËmn KËk GøwaËlxUKo I owBxKõvËt ÑdeÔYø eÞbmêËdk iwcøËi Ìj AwËlwrd oÙxÄ KËkxQËld, Ìj Sr Z×ËlxQËld Zw GKxU xPxpßZ oiËt gwOwxlk ¢ßyrw BxZpwËo ogËPËt ÌM#kgit Ggv AwdËëbk xgnt„ GKw£Ëk þñwcydZwk AwËM GKUw oit ÌMËQ, G ÌbËmk ¢ßyrwŠËd eÖkØnkw jw ewËkdxd gwOwxl dwkykw Zw ÌeËkËQd„ GKK ÑdeÔYø eÞbmêËdk iwcøËi gwOwxl RwxZk iÖL kqw KËkËQd ¢ßyrwŠËd eÞxZKÔl Agþÿwk icø ÌaËKI„ GKxU xgËmn oiËt G ÌbËmk ¢ßyrwŠËd dwkyËbk GKK KÚxZËZò Mrw gYêwXø Ìowdwxl AZyZ og oitB AdÖËeÞkYwk Duo„

owËlwtwk-KwxiR Awk Irdw eËk xdRþñ xmqw eÞxZÅwd Ggv ZuKwlyd eÞxhdxmtwl AøwaËlxUKo xiËU Avm xdËtËQd eÖkØnËbk ewmwewxm dwkykw„ Dewt ÌdB„ oiwR ÌZw dwkyËbk mUêo ekw opø KkËg dw!  GK oit owpo KËk ÌiËt AøwaËlUkw p^wU×k Iek ÌPwþZô eøwëU (GLd pËl ptZ GUwËKB UwBUo glZ) ekËZ ÂkØ KËkd oiwËRk ÌPwL kwOwxdËK DËeqw KËk„ dwkyËbk ogËPËt gr xgRt pËlw ZwËbk ÑdeÖYø lqø KËk GK ejêwËt Pki dwkyxg˧nyËbk ÌKD ÌKD ZwËbk eÞmvow dw KËk ewËkdxd„ GUw Zwkw ARêd KËkËQd„ K×ovÆwkwâQdí oiwËRk xgkØ˦ kyxZiËZw jÖ¦ KËk, oyxiZ oÖËjwM-oÖxgcwk iËcø GKwìZô xdËRk ÌPÄw, exkmÛi I xKQÖ AdÖËeÞkYwËK e^ÖxR KËk G ÌbËmk dwky x¢ßrwxgbkw RwZyt ejêwt ÌaËK ÌjhwËg gwOwxl oiwËRk Rdø oÖdwi xQxdËt GËdËQd Zw GLdKwk ÌeÞqweËU hwgËl AgwK dw pËt Dewt ÌdB„

eéwm I nwU bmËK dwkykw ÂcÖ AøwaËlxUKo Awk owBxKõvBB dt, o^wZwËkI ewkbmyê xQËld„ icø eéwm bmËK Ggv ZwkeËk G ÌbËmk xKQÖ dwky oÖBxiv KkËZd„ GËbk iËcø dwkwtYMË™k KwxmeÖËkk ÌbIËhwËMk ÌiËtËbk Kaw DËlöL KkËZB pËg„ eÖkØnËbk ewmwewxm o^wZwËk ZwËbk HxZpø xPk DRòl„ ZwËbk ÌoB eÖK×k, AdÖËeÞkYwbwZw ipwd iwdÖnxU, Awk ÌoBog dwky oÖBiwkËbk Awxmk bmËKk ÂkØËZ Awiwk Rwdwk oÖËjwM pËtËQ xmKËrk o¬wËd GKxU eÞxZËgbd ÑZxk KkËZ xMËt„ gøþZô owvowxkK RygËd GK oitKwk KÚZy o^wZwkØËbk Awxi ÌbËLxQ Adø GK kÕËe! Awxi xdxúPZ, jwkw ¢ßyrw BxZpwo xdËt KwR KkËQd­ Zwkw ZwËbk kxPZ BxZpwËok ewZwt AËdK eÙÅwRÖËr GËbk cËk kwLËgd„ GkwB ÌZw gwOwxl dwkyËbk o^wZwËkk oxZøKwËkk AdÖËeÞkYwk Duo„

2.

1955 owËl XwKwt ZbwdyìZôd ewxKþZôwËdk PZ×aê RwZyt AxlxóeËKk Awok gËo„ eÖkØnËbk ewmwewxm Avm xdËtxQËld eÔgê ewxKþZôwd bËlk eËq dwky AøwaËlU Ggv owBxKõýUkw„ AxlxóeËK ÌiËtËbk pwBRwËóe eÞai pËt þñYêebK lwh KËkd xRdwZ AwpËib„ xRdwZB eÞai gwOwxl dwky GøwaËlU, xjxd ZuKwlyd ewxKþZôwd AxlxóeËK þñYê xRËZËQd„ ÌoB AxlxóeËK Awk ÌKwd ¢ßyrwxgb þñYê xRZËZ ewËkdxd„ ÌoB ÌiËt AwRËKk nwËUwcê xRdwZ RxrËt kËtËQd GLdI ¢ßyrwŠËdk owËa ovMVK xpËoËg„ ÌeËtËQd RwZyt ¢ßyrw eÖkÆwk„

eÖkËdw XwKwk ÌkwKdeÖËkk KwRy exkgwk„ G ÌbËmk ¢ßyrw PPêwk BxZpwËo GB exkgwËkk Agbwd xPk Aóöwd„ GKB exkgwËkk xZd Ìgwd KwRy Rwxpbw, KwRy mwiyiw I KwRy dwxoiw AøwaËlxUKo AŠËd Ìj dxRk oÙxÄ KËkËQd Zw Z×ldwxgpyd„ eéwm bmËKk ÌMwrw ÌaËK ÂkØ KËk icø Awxm ejêìZô GB exkgwËkk oboøËbk ¢ßyrwŠËd xQl DŒòl Agþÿwd„ ewxKþZôwd AxlxóeK, gwvlwËbËmk RwZyt xiU Ggv gwvlwËbm ÌMio­ xZdxU PZòËkB GËbk KwËkw dw KwËkw DRòl DexþÿxZ xQl GK oiËt„ ÌoB 1956 owËl gr Ìgwd KwRy Rwxpbw ZuKwlyd eÞxhdxmtwl xiËU AowcwkY ÑdeÖYø eÞbmêËdk iËcø xbËt Ìj xgRt ka UwdËZ ÂkØ KËkxQËld Zw oPl xQl iwS AwxmËZI„ iËcø KwRy mwiyiw Awk ÌmËn KwRy dwxoiwB xQËld owkxa„

1956 owËl ZuKwlyd ewxKþZôwËd AdÖxÅZ RwZyt AxlxóeËK eÞai eÔgê ewxKþZôwd ÌaËK dwky AøwaËlU I owBxKõýU bl Avm xdËtxQËl„ bËlk iøwËdRwk xQËld BëoËeƒk Ag Æ×lo xiËoo DBdo„ lÖuf×d ÌdQw pK gK×l GB AxlxóeËK 80 xiUwk pwWêlËo dZ×d ÌkKWêop þñYêebK lwh KËkd„ gK×Ëlk GøwaËlxUKo Køwxktwk gYêwXø„ xZxd 1958 owËlI pwWêlËo Ìowdw xRËZËQd„ iwV ÌaËK Agok Ìdtwk ek xZxd xgËbËm mwkyxkK xmqwk Iek DâP xWxMÞ lwh KËk ÂcÖ PwKxkB KËkdxd, ewmwewxm ¢ßyrw ovMVËdk owËa xdxgrhwËg oóeÙ£ß xQËld Ggv GLdI AwËQd„

xgDxU, BokwZ, Wxl ¢ß×R, oÖlZwdw Awpib, kImd Aw£ßwk Qxg, ÌKwËtl, oÖxftw LwZ×d, †Ël AwfRw­ AwiwËbk GK oitKwk ÌM#kgit ¢ßyrwŠËdk lwl pkËf ÌlLw KËtKxU dwi„ GËbk AowcwkY Agbwd Awk KÚxZZò G ÌbËmk ¢ßyrw BxZpwoËK ÂcÖ oiÙ¦mwly KËkxd, Gkw AdÖËeÞkYwk Duo xpËoËg xPxpßZ pËt awKËgd og oitB„ Gid GKUw oit ÌLlwk iwËV GBog gwOwxl dwky ¢ßyrwxgbËbk KÚxZZò eÞbmêd, jLd AwiwËbk þñwZìèø Ggv AxþZôZò cËk kwLw gr bkKwk xQl„

1968 owËl XwKwt ÌmngwËkk iËZw AdÖxÅZ pt ewxKþZôwd AxlxóeK„ GB AxlxóeËK oÖxftw, oÖlZwdw, BokwZ, Qxg I AwfRw AowcwkY owflø eÞbmêd KËkËQd„ 1968 owËlk AxlxóeËK oÖxftw LwZ×d 100 xiUwk Ìb#Ër þñYê xRËZ ZuKwlyd ewxKþZôwËd ‘bÛØZZi iwdgy’ pItwk ÌM#kg ARêd KËkd„ oÖxftwB eÞai gwOwxl dwky ¢ßyrwxgb, xjxd GB oóiwd ARêd KËkËQd„ oÖxftw gwvlwËbm þñwcyd pgwk ekI RwZyt AøwaËlxUKËo bÛØZZi iwdgy pËtËQd„ ÌoB ewxKþZôwd Awil ÌaËK ÂkØ KËk Awxmk bmËKk iwSwiwxS ejêìZô AøwaËlxUKo PZòËk bweËUk owËa xQËld oÖxftw„ Agok Ìdgwk ek eÞxmqK pËt GøwaËlU oÙxÄk KwËR xdËRËK AwZôxdËtwM KËkËQd„ gZêiwËd xZxd kËtËQd gwvlwËbm ¢ßyrw xmqw eÞxZÅwËd (xgËKGoxe)„ Qxg 1968 owËlk AxlxóeËKk ek 1970 owËlI ZuKwlyd ewxKþZôwËd eÞai RwZyt ixplw AøwaËlxUKËo KÚxZZò eÞbmêd KËkËQd„ ÌemwMZ RygËd gøwvKwk pËlI GLdI xgxhdí ¢ßyrw ovMVËdk owËa RxrZ„ Wxl ¢ß×R ÌoB icø eéwm bmK ÌaËK ÂkØ KËk AøwaËlxUKËo þñYê QwrwI owBxKõvËt owflø GËd xbËtËQd„ Ìbm þñwcyd pgwk ek GK dwMwËr RwZyt AøwaËlxUKo I gwvlwËbm ÌMiËo Avm xdËt Zwk owfËløk iÖK×ËU ÌjwM KËkËQd GKxUk ek GKxU ewlK„ iwËVk gwBËk GLd RxrZ ¢ßyrw ovMVËdk owËa„

oÖlZwdw AwpibI (ekgZyêËZ gŠg¬× eÖ¢ ÌmL KwiwËlk owËa xggwp g¬Ëd Awg¦ pgwk ek pËtxQËld oÖlZwdw Kwiwl) AowcwkY AøwaËlU xQËld„ xZxd ewxKþZôwd AxlxóeK QwrwI 1970 owËl lwËpwËk AdÖxÅZ eÞai ixplw RwZyt ¢ßyrw eÞxZËjwxMZwt XwKw xgmðxgbøwlËtk pËt Avm xdËt þñYê xRËZËQd„ XwKw xgmðxgbøwlËtk BxZpwo ÌogwkB eÞai ixplw bl gwBËk xMËtxQl„ GB bl 1xU þñYê, 3xU Ìk#eø I GKxU ÌgÛw™ ebK ÌeËtxQl„ oÖlZwdw Zwk AowcwkY AgbwËdk Rdø xgmðxgbøwlËtk göÖ pËtxQËld„  XwKw xgmðxgbøwlËtk göÖ ewItw xZxdB eÞai dwky ¢ßyrwxgb„ Ìbm þñwcyd pgwk ek 1973 owËl hwkËZk dtwxblöyËZ AdÖxÅZ xdxLl hwkZ MÞwiyY ¢ßyrwt gwvlwËbm Avm Ìdt„ GB xiËU oÖlZwdw gÛW RwËóe dZ×d ÌkKWêop Ìk#eø ebK Awk mwiyi Awkw Uxl Ìb#Ër Ìk#eø ebK ÌeËtxQËld„ þñwcydZwk ek xgËbm ÌaËK eÞai ebK xRËZ GËdËQd dwky ¢ßyrwxgbkw„ Uxlk AwËkKxU exkPt AwËQ, xZxd ÌKwËtËlk ÌQwU Ìgwd„ ÌKwËtl ZuKwlyd ewxKþZôwËdk AøwaËlxUKËo KÚxZZò eÞbmêd KËkËQd„ Uxl þñwcydZwk ek 1973 owËl eÞai RwZyt AøwaËlxUKËo ÌbËmk eÞai bÛØZZi iwdgy pgwk oóiwdI ÌeËtËQd„

oÖlZwdwk Kawt Awgwk Awxo„ oÖlZwdw Ìbm þñwcyd pgwk ek dZ×d ÌbËmk eÞai RwZyt AøwaËlxUKËo ÌdËi eÞaigwkB ÌeËtËQd XwKw xgmðxgbøwlËtk eËq xZdxU þñYê I GKxU Ìk#eø ebK„ oÖlZwdw 1975 owËlk AwMËýU gŠg¬× exkgwËkk Adøwdø obËoøk owËa mwpbZgkY KËkd„

byNê oit cËk ZuKwlyd ÌbËmk Ìjog dwky AøwaËlU owBxKõýUËbk ÑdeÖËYø ¢ßyrwŠd AwËlwxKZ Ggv iÖLxkZ pËtËQ, jwkw ¢ßyrwŠËd Agbwd ÌkËLËQd GKUw xgËmn þZôËk Ìe#^ËQ, jwkw ZwËbk ÑdeÖËYøk iwcøËi AwËlwxPZ Ggv xgËmöxnZ pËtËQd gwk gwk Gkw pËld xRdwZ, KwRy RwËpbw, gK×l, KwRy mwiyiw, KwRy dwxoiw, Wxl ¢ß×R, xgDxU, pwxodw, Ìowxdtw, pwodw Rwpwd Awly, Bxëbkw dëby, BokwZ, ÌKwËtl, Qxg, oÖlZwdw, oÖxftw, pwxibw (gZêiwËd RwZyt ¢ßyrw exknËbk ÌWeÖxU WwBËkƒk), AwfRw, DËói owliw (xgËtk ek xZxd pËtËQd owliw kxfK„ ÌLlw ÌQËr oóeÙ£ß pËtËQd ¢ßyrw owvgwxbKZwt„ GËqË¢ xZxdB exaKÚZ„ gZêiwËd xZxd ¢ßyrwRMZ ex¢Kwk xdgwêpy oóewbK), dwRiw, dwxfow, AwÂ, iydw, Axlxhtw AlMw, Ìoxldw, owkw, iøwMy, BËhxdd, IxWÛ, ÌiËpkØd (ÌQwU), ÌiËpkØd (gr), owliw (gr), gøwexUýU, Wwxltw eÞiÖL„

3.

Awikw gwOwxlkw Ìbr pwRwk gQk ekwcyd awKwk ek 1971 owËl k£ßqty jÖ¦ KËkB þñwcydZw ARêd KËkxQ„ Gk AwËM ¢ßyrwŠËd Awikw og oitB AgËpxlZ Ggv ÌmwxnZ pËtxQ„ AwiwËbk ¢ßyrw oºwgdwk og oitB AeiÙZ×ø pËtËQ„ AwiwËbk ¢ßyrwmx£ßËK KLdI KwËR lwMwËdw ptxd„ ¢ßyrwŠËd AwiwËbk hwMø xdcêwkËdk bwxtZò xQl Adøkw„ þñwcydZwk gËb#lËZ Awikw oÖËjwM ÌeËtxQ„ xdËRËbk MËr ÌZwlwk„ Awikw pËtxQ AwiwËbk ¢ßyrwŠËdk eÞËYZw I xdtìZôw„ GLwËd lqYyt, ¢ßËiB gbËl jwËâQ gwOwxl„ ÌgMgwd pgwk ÌPÄw KkËQ„ GKUw RwMkY lqø Kkw jwËâQ„ gwOwxlk RygËd jÖM oxéZ Awloø, RrZw, KiêKןw, þñeíxglwo Awk hwgwËlwËK xgPkËYk eÞgYZwt GKUw S^wK×xd ÌlËMËQ„ xdxû¢ßtZw KwUwËdwk ewËl pwItw ÌlËMËQ„ gbËl jwËâQ Rygdjw¢wk kO„ xPìZôwhwgdw I bÙxÄhxŠËZ GËoËQ exkgZêd„ oËPZdZw, lqøwxhiÖLy pItw, KËiêwËbøwMy iËdwhwg  ¢ßyrwŠdËK dwrw xbËZ oqi pËtËQ„ GUwB AËdK gr Awmw Ggv hkow„

gÙp£k ¢ßyrwŠdËK xNËk xPìZôw-hwgdw Awk bÙxÄhxŠ exkgZêËdk exkËeÞxqËZB dZ×d oºwgdwk §wk DdôÖ£ß pËtËQ dwky ¢ßyrwxgb, ÌLËlwtwr I ovMVKËbk Rdø„ flmÛØxZËZ GLdKwk dwky ÌLËlwtwr I ¢ßyrwxgbkw xgxhdí ÌLlwt GxMËt GËoËQd„ Avm xdËâQd„ ewmwewxm dwky ovMVK Ggv ÌUKxdKøwl ewkodËbkI AwìZôRêwxZK ¢ßyrwŠËd oóeÙ£ßZw Ggv †kØZò ¢ßËiB ÌgËr PËlËQ„ ¢ßyrwËqË¢ Aowiwdø AgbwËdk Rdø G ejêìZô 25 Rd dwky ¢ßyrwxgb I ovMVK RwZyt eÖkÆwk ÌeËtËQd„

ÌbËm GLd dwkykw ÌKwd ÌLlwËZ ÌdB? f×Ugl, x¢ßËKU, mÔxUv, AøwaËlxUKo, o^wZwk, bwgw, hxlgl, pøw«gl, gøwWxiëUd, ÌUxgl ÌUxdo, RÖËWw, KwkwËZ, KwgwxW, K×xþZô, hwËkw£ld, xRidøwxýUKo, ÌUxdo, Ìd#KwgwBP, gyP hxlgl, ÌLw ÌLw, pøw«gl, owBxKõv, Køwkwi, K×vf× Ggv ZwtKwËëbwËZ kËtËQ ÌiËtkw„

xKQÖ ÌLlw AwËQ ÌjLwËd ÌiËtËbk ÂkØUw ÌgxmxbËdk dt„ AaP Gk iËcøB GB og ÌLlwk AwìZôRêwxZK ejêwËt Avm xdËtËQ„ AwìZôRêwxZK ¢ßyrw ÌaËK oflZw glËZ jw gÖSwt Zw GËoËQ GLdI ejêìZô bwgw, mÔxUv, AøwaËlxUKo, o^wZwk, RÖËrw, pøw«gl, owBxKõv, ÌUxgl ÌUxdo, ÌUxdo I hwËkw£ld ÌaËK„

AøwaËlxUKo glw pt ÌLlwk kwdy„ G ÌbËmk ixplw ¢ßyrwxgbËbk AøwaËlxUKËo AwËQ GKUw HxZpø„ Awk ÌoB ea cËkB ÌiËtkw GxMËt PËlËQd„ jxbI ejêËgqY pl, Pxlöm gQk AwËMk AøwaËlxUKËo Ìj AgþÿwdUw xQl Zwk ÌaËK ÌeQËd pËUËQd GLdKwk ÌiËtkw„ Gk KwkYI AwËQ„ G xbËK xKìç ewkfËiêËëok ÌqË¢ ÌjUw UwBxiv, bÔkZò I DâPZw AxZ¢ßi ÌoB ÌqË¢ GLdKwk dwkykw AwËMk Z×ldwt GxMËt PËlËQd„ Awk GUwB þñwhwxgK„ AwËkKxU ejêËgqY ÌjUw og ÌLlwk ÌqË¢ eÞËjwRø pËlw ÌmÛYy Pxk¢ Awk gøwKMÞwDË«k ewaêKø„ GKUw oit xQl oiwËRk GKUw xgËmn ÌmÛYy ÌaËK dwky ¢ßyrwxgbkw GËoËQd„ Gkw ¢ßyrwPPêwk ewmwewxm xmqwËKI oiwd †kØZò xbËtËQd„ dgµB bmËK GËo hynYhwËg lqø Kkw ÌMËQ Gk gøxZ¢ßi„ GLdKwk ÌiËtkw oiwËRk Gid GKUw ÌmÛYyk eÞxZxdxZ jwkw GËoB ÌLlwk iwcøËi AwxaêK xdkwe£wk xgntxU xdxúPZ KkËZ PwBËQd„ hwgËQd xdRþñ ÌqË¢ oâQlZwk Kaw„ GUw ZwËbk Adøwt dt„ gkv Kkwk oÖËjwM Ìjid AwËQ, AwËQ Gk bkKwkI„ ogêËmn ejêËgqY pËâQ, GLdKwky dwky ¢ßyrwxgbkw AwËMk Z×ldwt AËdK Ìgxm oÖËjwM-oÖxgcw ÌeËlI og oit gËl awËKd AZyËZ dwkyËbk ¢ßyrwŠËdk exkËgm AËdK hwl xQl! AZyËZk og hwl­ Zw ÌaËK Zwkw gËld Zw xKìç dt„ Awk ZwB GB xgnjxU xdËtI hwgwk bkKwk AwËQ dwkyËbk gÙp£k ¢ßyrwŠËdk þñwËaê„ GLwËd eÞËfmwdwxlRËik oËŠ eøwmËdk oÖni oiìñt eÞËtwRd„

AwËMB DËlöL KËkxQ þñwcyd ÌbËmk ¢ßyrwŠËd jw¢wk ekB hwkËZk dtwxblöyËZ AdÖxÅZ xdxLl hwkZ MÞwiyY ¢ßyrw ÌaËK ÌbËmk Rdø eÞai ebK xRËZ GËdËQd dwky ¢ßyrwxgb oÖlZwdw I Uxl„ MZ 36 gQËkk GøwaËlxUKo PZòËkk Awmw­xdkwmw, Awdëb­Ìgbdwt hkeÖk„ lqYyt pl, MZ 12­13 gQËk ÌbËm GøwaËlxUKo PPêwk ÌqË¢ GKUw gr ckËdk h^wUw erwËZ MZ eËdËkw xgm gQk AwËMk dwky GøwaËlUkw ¢ßyrwŠËd GLdI AwËlwxPZ pËâQd„ Z×ldwt GLdKwk ÌiËtkw ÌZid AwËlwxPZ dd„ Gk xeQËd AdøZi KwkY AwËMB DËlöL KËkxQ„ oÖlZwdw, Uxl, oÖxftw, kwxRtw oÖlZwdw AdÖ (gZêiwËd RwZyt ¢ßyrw exknËbk ÌKwP), mwiyiw ow£wk xiiÖ (gZêiwËd xgËKGoxek xbdwRÖk mwLwk ÌWeÖxU WwBËkƒk), KwRy dwxoiw, Wxl ¢ß×R, eÞyxZ kwdy PwKiw, KwikØd ÌdQw xlxe, iwpiÖbw, xfËkwRw ÌgMi, mxiêxl kwt, Ìlxd ÌRoxid, ÌRwQdw AwfËkwR, ÌkwËKtw ÌgMi LÖKy, ÌoZwkw Rwiwd, Ìixkdw Lwdi Ìiky, xiDËkl ÌMwËiR, AwËdwtwkw ÌgMi, xlxU, dwxoiw ÌgMi eÞiÖËLk dwi xQl GK oit ¢ßyrwxeewoÖ iwdÖËnk iÖËL iÖËL„ Gk D£koÔxk lwhly, mwóiy, Ìkpwdw, xdlÖfwk, Ìf#xRtw, PÖiKy, Bhw, xgDxU, kxpiw Lwdi, jÔaykw ÌohwËg AwËlwxrZ KkËZ ewËkxd„ xKìç GUw ÌZw xVK  GËbk iËcø jÖxa BolwiwgwËb AdÖxÅZ BolwxiK ÌMio ÌaËK GËbËmk eÞai dwky AøwaËlU xpËoËg 1500 xiUwk Ìb#Ër AwìZôRêwxZK ¢ßyrwŠd ÌaËK Ìowdw xRËZËQd„ Ìf#xRtw Ébw R^ÖB xRËZËQd AwìZôRêwxZK ¢ßyrwŠd ÌaËK lvRwËóe Ìk#eøebK„

xiiÖ I  AdÖ GøwaËlxUKËo ÌKwËtxlfwËtW RwR xpËoËg owf ÌMiËo bwxtZò ewld KËkËQd„ GËbk bÖRËdkB lwBËoëo AwËQ„

mÔxUvËt ÌbËmk dwky ÌLËlwtwrËbk GKUw gr ckËdk Agbwd Ggv hÓxiKw AwËQ„ dwky mÔUwkkw KidIËtla, owf ÌMio I owKê mÔxUvËt þñYxRËZËQd„ gwxoêËlwdw AxlxóeËK KwRy mwpwdw ewkhyd Ggv xoWxd AxlxóeËK mÔUwk owgxkdw iwPê ewËýU gwvlwËbËmk eZwKw gpd KËkËQd„ ÌbËmk eÞai dwky Axlxóetwd pËld KwRy mwpwdw ewkhyd„ mwpwdw ÌbËmk eÞai Axlxóetwd, xjxd x§Zyt kwDË« ÌjËZ ÌeËkËQd„ owgxkdw KidIËtla mÔxUvËt þñYê xgRty„ owKê Ggv owfËMio mÔxUvËtI þñYê xRËZËQd GKwxcKgwk„ xZxd Qwrw AwìZôRêwxZK AwoËk þñYêRËtk KÚxZZò kËtËQ mwpwdw, lwhly ÌP#cÖky Aw^xLk Ggv ogêËmn Ggv 2003 owËl mwkxid Aw£ßwËkk„ KiêKZêwËbk Iek GKeÞKwk Axhiwd KËkB ÌLlw ÌQËr Ìbd Aw^xL„ mÔxUvËt dwky ovMVK AwËltw ÌfkËb#oy mÔxUvËtk RwR QwrwI 2004 owËl ikË~wk iwkw~wËo AdÖxÅZ ‘ItwÀê KdfwËkëo Ag DBËid Bd ÌþewUêo’ oËóilËd Gxmtw ipwËbËmk ÌmÛÅ ixplw ¢ßyrw ovMVËKk eÖkÆwk ÌeËtËQd„

dwky ÌLËlwtwrkw ÌLlËZ ÂkØ KËkËQd f×Ugl„ BËZwiËcøB Zwkw Avm xdËtËQd bxqY ÌKwxktwt AdÖxÅZ AdÖcê 17 f×UgËl„ GLdI GB ÌLlwt AËdK ea ewxr xbËZ pËg„ BËZwiËcøB dwky Ìkfwxk ÌLlw exkPwldw ÂkØ KËkËQd„ ÂkØ pËtËQ eÞiylw x¢ßËKU„ BËZwiËcøB Ìbm RÖËr eÞiylw x¢ßËKU eÞxZËjwxMZwk AwËtwRd Kkw pËtËQ„ bmxU bl Avm xdËtËQ„ Gk iËcø ÌRlw, owxhêo I xgmðxgbøwlt bl xQl„ x¢ßËKËU p^wxU-p^wxU ew ew KËk G†ËZ pËg„ hxlgl dwkykw ÌLlËQd„ ÌLËlËQd gyP hxlgl„ hxlgl AËdK gQk jwgZ ÌLlËlI owËlk xbK ÌaËK GxMËt jwItw oºg ptxd„ dwky Ìkfwxk ÌLlw exkPwldwk bwxtZò ÌeËtËQd„ pøw«glI dwkykw ÌLlËQd„ Aùe LkËPk ÌLlw„ KidIËtla Gxmtwd BDa pøw«gl PøøwxóetdxmËe kwdwoê Awe Ggv owf pøw« gËl kwdwoêAwe pËtËQ gwvlwËbm„ dwky Ìkfwxkkw xdtxiZ ÌLlw Pwlwd„ ÌUxgl ÌUxdËo HxZpø AwËQ oxZø ZËg ÌoB AdÖewËZ dwky ÌLËlwtwrkw G†ËZ ewËkd xd„ iÖxdkw kpiwd ÌpËld, KwRy ÌRgÖdíwpwk xblw, ÌRwËgkw kpiwd xldÖ, RÖËlLw eÞiÖL ¢ßyrËiwby oiwËRk dRk ÌKËrËQd„ ÌUxgl ÌUxdo PZòk xldÖk GKK KÚxZËZò hwþñk„ AwìZôRêwxZK ejêwËtk eÞxZËjwxMZwt Pøwxóetd dw pËlI ÌoLwËd Zwk owflø DËlöL Kkwk iËZw„ RwZyt ÌUxgl ÌUxdËok ixplw GKËK oËgêwâP 16 gwk Pøwxóetd pItwt ‘xMËdo gÖK Ag ItwÀê ÌkKWêËo’ dwi DËVËQ Zwk„ xldÖ owBxKõvËt KÚxZZò eÞbmêd KËkËQd„ RwZyt ejêwËt xRËZËQd þñYê„ gZêiwËd owBxKõv ÌfWwËkmËdk RËtëU ÌoË¢ßUwxk„ GQwrw xZxd gZêiwËd BDËdËÆwk ÂËhâQw bÔZ„

KËtK jÖM cËk G ÌbËmk dwkykw gøwWxiëUËd ÌLËlËQd„ ÌbËmk RwZyt ejêwËt KËtKRd gøwWxiëUd ÌLËlwtwr pËld kØiwdw, iÖxdí, ixkti xox¥Ky, KwikØd dwpwk Wwdw, Gxldw, dÖky, KxdKw eÞiÖL„ gøwWxiëUËd dwkyËbk Kaw GËlB GËbk dwi GLdI DâPwxkZ pt„ Wwdw Ggv ixkti bÖRËdB Ìkfwxk xpËoËg BolwxiK ÌMio exkPwldw KËkËQd„ Wwdw gZêiwËd ixplw ¢ßyrw ovþÿwk ÌRdwËkl ÌoË¢ßUwxk„ ixkti gøwWxiëUd ÌfWwËkmËdk RËtëU ÌoË¢ßUwxk„ AwËMB gËlxQ AøwaËlxUKËok iËZw o^wZwËkI  GKUw HxZpø AwËQ­ÌoB ea cËk xKìç ÌZid GxMËt jwItw oºg ptxd; KwkY oÖËjwM-oÖxgËck gr Ahwg„ iÖxdkw kpiwd Wwxltw, ÌoZwkw, iwpiÖbw, lwtlw dÔk, Awxkfw AwKZwk iÖxdí, xdËgxbZw bwo, xiZw ÌNwn, ogÖkw o^wZwËk DËlöL Kkwk iËZw dwi„ xdËgxbZw bwo BkwËd x§Zyt BolwxiK ÌMiËo 100 xiUwk ÌgÛýUËýUÛwËK Ìk#eø xRËZËQd„ o^wZwËk dwky oÖBiwk Avm xdËtËQd AxlxóeËKI„ dwkykw KwgwxW ÌLlËQ AËdK eÞxZg¬KZwk iËcø„ dwky ÌLËlwtwrkw owflø ARêd KËkËQd jËaÄ bwgwk ÌqË¢„ bwgwk RMËZ AZøìZô RdxeÞt dwi kwdy pwxib„ ogËPËt Ìgxmgwk bwgw AxlxóetwËW ÌLËlËQd„ AwìZôRêwxZK Awok xgÛxUm iwýUwoê bwgwt Pøwxóetd pËtËQd 3 gwk„ kwdy pwxib BDËkwËe ogwk AwËM gwvlwËbmËK exkxPZ KËkËQd„ RwZyt ejêwËt Pøwxóetd pËtËQd 12 gwk„ xZxd bwgwk ÌqË¢ dwkyËbk Awbmê xpËoËg xPxpßZ pËZ ÌeËkËQd„ kwdy pwxib GLdI xdtxiZ bwgw ÌLlËQd„ xZxd Qwrw dwky bwgwt AwËkw KËtKxU exkxPZ dwi pËlw RwxKtw oÖlZwdw, owgwdw ewkhyd dyew, Btwoiyd ÌgMi, Zxdiw ewkhyd, dRkwdw Lwd Bhw, kØKowdw †lmwd, mwiyiw Aw£ßwk xlRw eÞiÖL„

xRidøwxýUKËo dwkykw Avm xdËlI ÌZid ÌKwd owflø ÌdBGLd ejêìZô„ LÖkmybw Aw£ßwk LÖxm, lÖxo, oÖkwBtw kpiwd, Ìkwiwdw Btwoxid, oÖiy eÞiÖËLk dwi GK oit gwk gwk DâPwxkZ pËtËQ„ K×xþZô, ÌLw ÌLw, ZwtKwËëbw GB xZdxU ÌLlwt Avm xdËâQd dwkykw„ ZËg AvmMÞpËYk exkxc gr Ìgxm oyiwg¦„ RÖËWwËZ eÞai xbËK dwky ÌLËlwtwrËbk GKRd pËld KwikØd dwpwk xpkØ„ Zwk owËa xQËld LÖxm, oÖxi Ggv AwËkw KËtKRd„ RÖËWwËZ ÌoB eÞai ÌaËK GLd ejêìZô GKRd eÞxmqK, AwìZôRêwxZK Ìkfwxk I ovMVK xpËoËg ÌlËM AwËQd xpkØ„ RÖËWw Zwk þñeí„ Zwk hwlgwow„ RwZyt ejêwËt AËdK†Ëlw þñYê ebK ÌeËtËQd ÌLËlwtwry RygËd„ RwewËd RÖËWw eÞxmqËYk Iek ÌUÛxdv xdËtËQd„ Zwk pwËZ Mrw ÌiËt RÖËWwKwkwB iÔlZ RwZyt ejêwËt þñYê xRZËQd„ xpkØ 1981 owËl BËëbwËdxmtw AdÖxÅZ PZ×aê Gxmtwd RÖËWwËZ ÌgÛw™ ebK ÌeËtËQd„ Zwk AwËM G ÌbËmk ÌKwd dwky ÌLËlwtwr Gxmtwd ¢ßyrw PZòk ÌaËK ebK AwdËZ ewËkdxd„ GKRd AwìZôRêwxZK RÖËWw Ìkfwxk xpkØ G ÌbËmk eÞai dwky ¢ßyrwxgb xpowËg GB oóiwd lwh KËkËQd„ ÂcÖ ZwB dt gwvlwËbm ÌaËK MZ Ìbwpw Gxmtwd ÌMio RÖËWwËZ xZxd eÞai dwky ÌUKxdKwl eÞxZxdxc xpËoËg bwxtZò ewld KËkËQd„ dtdw ÌP#cÖky AwËkKRd dwky RÖËWw ÌLËlwtwr„ xpkØk iËZw xZxdI AwìZôRêwxZK RÖËWw exkPwldwk oóiwd ARêd KËkËQd MZ gQk„ xpkØ I dtdw bÖRËdB RwZyt ¢ßyrw eÖkÆwk ÌeËtËQd„ RÖËWwËZ G ÌbËmk dwkykw owKê Ggv owf ÌMiËo owflø eÞbmêd KËkËQd„

Gxmtwd hwËkwË£wlËd ÌgÛw™ ebK ÌeËtËQd Ìiwlöw owxgkw„ owxgkw KidIËtla ÌMiËoI Avm xdËtËQd„ hwËkw£lËd LÖg Ìgxm dwky ¢ßyrwxgb GxMËt AwoËQd dw„ ÌUxdËo dwky ÌLËlwtwrkw ÌoB eÞai ÌaËKB ÌLlËQd„ Adø Ìj ÌKwd ÌLlwk ÌPËt GB ÌLlwt dwkykw AËdK Ìgxm AwìZôRêwxZK eÞxZËjwxMZw Avm xdËtËQd„ oÖiy, kwdy, oway, ÑgmwLy, ÌWBxR, oyiwop AwËkw AËdËK ÌLËlËQd„ ZËg Gxmt ejêwËtk ÌKwd eÞxZËjwxMZwt GLdI GKK Pøwxóetd ÌKD pËZ ewËkdxd„

ÌoB ewxKþZôwd Awil ÌaËK dwkyËbk owBxKõv PPêw awKËlI Ìbm þñwcyd pgwk ek GB ÌLlwxU DËexqZ pËtËQ„ kydw Lwd, xldÖ, Ìoxldw, kxpiw, ÌoxgKwkw ÌKgl oÖËjwMoÖxgcwk AhwËg GxMËt ÌjËZ ewËkdxd„ RwZyt ejêwËt Gkw eÞËZøËKB þñYêebK ÌeËtËQd„ owBxKõvËt G ejêìZô ogËPËt gr owflø Gxmtwd owBxKõv Pøwxóetdxme ÌaËK ÌgÛw™ ebK lwh„ MZ gQk hwkËZk lÖxctwdwt 25Zi Gxmtwd xoxdtk Ggv §wbm Gxmtwd RÖxdtk owBxKõv eÞxZËjwxMZw AdÖxÅZ pt„ GgwkB eÞai gwvlwËbm ÌaËK ÌiËt owBxKõýUwk Avm xdËt RÖxdtk AxlxóeK xþeÛëU BËhËëU ÌgÛw™ ebK lwh KËk„ bËlk oboøkw pËld owxdtw Btwoiyd Axh, ewkØl Aw£ßwk I iËdwtwkw Lwdi oway„ Gk AwËM gwvlwËbm Køwkwi ÌLlËQd dwky ÌLËlwtwrkw, KwkwËZ AvmMÞpY gwrËQ, ZwtËKwËëbwËZ LÖg GKUw Duowp ÌPwËL erËQdw„ Ìd#KwgwBP ÌZw KwËlhËbÛ pt; ZLd xgËmn RwtMwk ÌiËt bl Avm Ìdt„ Gkw Æ×l I KËlR Qw¢y„ ZËg PPêw glËZ jw ÌgwSwt Ìd#Kw gwBËP Zw ÌdB„ Ìkwxtv ÌfWwËkmd gQËk GKgwk Zuek pËl dwiiw¢ Ìd#Kw gwBËPk AwËtwRd pt„

4.

xZd eËgê ckw ÌjËZ ewËk oitËK„ xgÛxUm-ewxKþZôwd-gwvlwËbm„ ¢ßyrwŠËd dwkykw AgËpxlZ„ oiËtk owËa ÂcÖ xKQÖ ÌeÞqweU gbËlËQ„ gbËlËQ xKQÖ xPìZôwhwgdw„ Awk ogB xVK AwËQ„ GLdI eÖkØnËbk ewmwewxm dwkyËbk AvmMÞpËY gwcw! eÖkØnkw xKQÖ KkËZ ewkËgdw ÌRËdI ewVwËdw pËg! dwkyËbk Rdø bkRw g¬! Aagw ÌjËt lwh xK! eÖkØnËbk Rdø exkKùedw Awk oÖËjwM-oÖxgËc gÙx¦„ dwkyËbk Rdø dw pËlI PlËg! ÌbËmk eÞwt AËcêK Rdmx£ßËK KwËR lwMwËdwk iwaw gøwaw ÌdB„ MZ 60 gQËk dwkyËbk ¢ßyrwŠËd eÞwx® xKìç Ki dt„ ZwkekI Zwkw gxéZ„

dwkykw GLd eÖkØnËbk ewmwewxm xgxhdí ÌLlwt Avm xdËâQd xdtxiZ Zw oËZò RwZyt ÌfWwËkmd†Ëlwk KtxUËZ eÙaK dwky KxixU AwËQ? dwkyËbk þñwaê kqw pËg xKhwËg? ÌK glËg ZwËbk Kaw?

ZuKwlyd eÔgê ewxKþZôwËd 1964 owËl MxVZ pËtxQl BýU ewxKþZôwd DBËiëo GøwËiPwk ÌMio Aøw« ÌþewUêo GËowxoËtmd„ Gk ohwexZ DËói Awtmw ÌP#cÖky Awk ÌRdwËkl ÌoË¢ßUwxk xQËld kwËgtw LwZ×d ZwlÖKbwk„ GB oxixZ dwkyËbk ¢ßyrwŠËdk ÌqË¢ ZuKwlyd ÌeÞqweËU KZU×K× Agbwd kwLËZ oqi pËtxQl? Ìbm þñwcyd pgwk ek gwvlwËbm ixplw ¢ßyrw ovþÿw„ GËK ek GK KxixU gwxZl„ og gwxZl ‘gÙp£k þñwËaê’! MZ 36 gQËk GB ovþÿwxU AËdK xKQÖ KkËZ ewkZ, Kkw DxPZ xQl jxb ogêipËlk ogêwZôK owpwjø I opËjwxMZw awKZ„ ovþÿwk bwxtËZò hwl ÌþewUêo gøwK MÞwD« oóedí oKl ovMVK ÌZw xQËld dw„ ÌKd xQËld dw Zw ogwB RwËdd„ oit xKìç PËl jwËâQ„ dwkyËbk ¢ßyrwŠËd ogËPËt Ìgxm eÞËtwRd ÌhbwËhb h×Ël oxóixlZ eÞtwo„ ¢ßyrwŠËd dwkyËbk AxcKwk Awbwt Ggv oËPZdZw oÙxÄ Qwrw Dewt ÌdB„ Awk GUw oºg ixplw ¢ßyrwŠËd ÌdZÚZò oÙxÄk iwcøËi„ Ìj ÌdZÚZò ÌPÄw KkËg g¬øZò ÌNwPwËdwk„ og xKQÖB KkËg ¢ßyrwŠËd dwkyËbk AxcKwk eÞxZÅw I ÌLlwcÖlwk þñwËaê„ þñwcydZwk ek ÌaËK G ejêìZô dwky ¢ßyrwŠd owvMVxdK bÖgêlZw Ggv oxVK ÌdZÚËZòk AhwËg gr Ìgxm qxZMÞþÿ pËtËQ„ ¢ßyrwŠËd dwkyËbk jw xKQÖ ARêd Gk ÌeQËd AwËQ ZwËbk xdRþñ AŠyKwk, bÙsZw, HKwxìZôKZw, ewxkgwxkK Ggv oixÄZMZ DËbøwM„

ê ÌlLK ÌþewUêo KlwxiýU„ BëUwkdøwmdwl ÌþewUêo ÌeÞo GøwËowxoËtmËdk oboø„ Gxmtwd ÌþewUêo ÌeÞo BDxdtËdk hwBo ÌeÞxoËWëU„ gwvlwËbm ¢ßyrwËlLK oxixZk xoxdtk hwBo ÌeÞxoËWëU„ GAwBxeGo(Gxmtwd ÌWÆ)­Gk eøwËdl kwBUwk„