|
ÌewmwK-AwmwK, owRËMwR ogB Awikw KËk awxK xdËRËbk oÖëbk
KËk DeþÿweËdk Rdø„ GLwËd oit Ggv PPêwk exkmyxlZ
kÕeiwcÖjêB dwëbxdK ÌgwËck §wkw ewxkPwxlZ pËt awËK„
oÖëbËkk Delx³ËK oÖëbkZi KËk awËK GB xdËRËK owRwËdwk eÞx¢ßtw„
GLwËd dwky Ggv eÖkØn DhËtkB kËtËQ AvmMÞpY„ ZËg AwRËKk
Deþÿwedwt awKËQ ÂcÖ dwkyk hÔxiKw„ G xdgˬ Awikw GKUw
xdxbêÄ oitËK ckwk ÌPÄ Kkg„ 1947-2007 oitKwËl gwvlwËbËmk
føwmd, iËWxlv Ggv kÕePPêwt dwkyk hÓxiKwB pËg AwiwËbk GB
eÞtwËok DeRygø„
ýUwBl og oiËtB xQl„ xQl oiËtk oËŠ Zwl xixlËt føwmËdk
AdÖokY„ Awk kÕePPêwI pËZw„ ZËg Zw AgmøB xdËRËbk iËZw KËk„
Awk oiwËRk GKxU xdxbêÄ gÙË£ Gog xQl AwgxZêZ„ gwOwxl ÌiËt
mwxr ekËg„ G Awk dZ×d xK! mwxrk oËŠ AËdK oit Irdw ekw
pËZw„ mwxr ekwk Awgwk xgxhdí ckd xQl„ göwDR ÌZw AËdK
AwËM gwOwxl dwky ekËZ xmËLËQ„ ZwI ÌoB kgyëbÛdwa VwK×Ëkk
hwB oËZøëbÛdwËak þèy šwdbwdxëbdyk KløwËY„ gwOwxlk føwmd
PPêwt AgmøB AdþñyKwjê VwK×kgwxrk Agbwd„ Iewk gwvlwk
pwItw GewËkk føwmdxeÞtËbk bÖxlËtËQ„ bÔkZò jZB ÌpwK dw
ÌKd„ hwkZ xghwM-D£k oiËtI GB AdÖokY Ìjid xQl, AwRI kËtËQ
Zw AgøwpZ„ hwkZ hwM pËt jwItwt Awikw eËr jwB ewxKþZôwd
AvËm„ dZ×d eÞhwg AwiwËbk dwkyËbk eÞhwxgZ KkËZ xKQÖUw oit
Ìdt„ ZËg ogêwvËm Ìj eÞhwxgZ KkËZ ÌeËkËQ ÌoUw glw jwËg dw„
ÌQwUËbk xQl fÝK Awk ÑKËmwËk eÞËgm iwËdB mwxr„
owËlwtwk-KwxiËRkI Pl Ìo oiËt ptxd„ ÌoB oit ÌaËK ’70 bmK
ejêìZô Awikw ÌbxL GKUw Qxg„ eËk ÌoB Qxg gbËl ÌMËQ„ ÌoB
oiËt mwxrk føwmd, göwDËRk kKiwxk ckd Awk mwËlk gøgpwk
xQl DËlöL Kkwk iËZw„ ÑgxP¢it ÌKmxgdøwo, eÞowcdyk gøgpwk
Awk oËgêwexk Al‰wk føwmËdk ÌUwUwxlxUËZ xgËmn hÓxiKw ewld
KËkËQ„ jZbÔk iËd eËr, ÌoB oiËt xoËdiwk dwxtKwËbk ýUwBlB
xQl ogêwvËm AdÖokYyt„ AwRËKk iËZw oøwËUlwBU bÖxdtw ÌZw
Awk dw ZLd! exúPigŠyt gwvlw xoËdiwk oÖxP¢w Ìod, iwlw
xodpw, mxiêlw VwK×k, AkجZy Ìbgy, o¬øw kwt, owxgx¢,
ewxKþZôwdy xoËdiwk ÌRgw, mwiyi Awkw, xdËlw, kwdy, Awk
ZuZwlyd eÔgê ewxKþZôwËdk Kgky, oÖPëbw, oÖRwZw Awk eËk
gxgZwËbk Pld-gld, god-hÓnY Ìo oiËt gwvlwËbËmk dwkyipËl
xQl AdÖKkYyt„ mwxr ekwk ýUwBl Ìjid AdÖKkY Kkw pËZw, Zwk
ÌPËt Ìgxm pËZw göwDËRk Q^wU Awk KwU„
AwRËKk iËZw ZLd føwmd pwDR gw gÖxUËKk ÌRwtwk xKvgw
eÞwkxºK DËdôn NËUxd„ Mtdw xKvgw mwxr KwkØxmùeykw xdËRËbk
iËZw KËkB gwdwËZd„ Awk Zw ÌKdwk ÌqË¢ gøx£ßMZ kØxP Ggv
eQëb eÞwcwdø ÌeZ„ ÌoB oiËt Cb Ggv bÖMêweÖËRw GB bÖËUwB
xQl dZ×d Kwer ÌKdwk iÔl Delq„ Awk Zw xdËbêxmZ pËZw MÙpK¢yêk
kØxP Ggv BËâQt„ ZLËdw gwxrk ÌQwUkw xdËRËbk ÌewmwK eQËëbk
xo¦wìZô xdËZ ewkZ dw„ gwxrËZ bxRê gw Z^wxZ ÌWËK xKvgw
ZwËbk KwËQ xMËt gwxrk xMxdíB ÌQwU-gr ogwk Rdø AWêwk
xbËZd„ MÙpKZêwk hÓxiKw xQl ÌM#xk ÌoËdk; AËaêk ÌjwMwd
xbËZd xZxd„ ZLd ÌewmwK glËZ xQl oÖxZ„ xoË¿k mwxr Ñbgwu
ÌbLw ÌjZ„ DâPxgË£k Kaw Agmø Awlwbw„ göwDR xKvgw
owËlwtwk-KwxiËRk ÌqË¢ bxRêk xKQÖUw hÓxiKw awKZ„ ZgÖI iÔl
xdËbêm awKËZw MÙpK¢yêk„ GB bxRê eÞoËŠ GKU× glËZB pt„
bxRê iwËdB eÖkØn„ xKìç GLd ÌiËtkw bxRêxMxkËK Ìemw xpowËg
xdËâQd„ ZËg AËdK ixplw ovowk PwlwËdwk Rdø pwZ Ìixmd xbËt
xgËmnZ ÌQwUËbk Kwer ÑZxk KkZ„ GB Pl GLdI AwËQ„ xoËdiwt
GUw eÞwtB flwI KËk ÌbLwËdw pËlI Gk gwþZôgZwI DËeqYyt dt„
Awgwk AËdK ÌiËt xdËRk Ggv exkgwËkk føwmdPPêwk Avm
xpËoËgB ÌolwBËf^wrwB KkËZd„ xdËRËbk göwDRowtwÌoxiR
xdËRkw gwdwËdw, gwâPwËbk fÝK Awk mwUê ÑZxk ÌaËK KZêwk
mwUê, fZ×tw gw ew™wxgI ÑZxk KkËZd„ Rxid Al‰kY KkËZd Zwkw
oÖPwkØkÕËe„ Awk myËZk oit ÌowËtUwk ÌKdwk ÌZw eÞmíB DVZ
dw„ iw, dwdy xKvgw bwbykwB ÌoUw KkËZ„ PwPy, LwlwkwI gwb
ÌjËZd dw„
xKìç oit gbËlk oËŠ oËŠ eÖËkw xgntxU Ìjd DËùU ÌMËQ„ GLd
ÌQwUkw xdËRËbk eQëb AdÖjwty Kwer ÌKdwk owpo ÌbLwËZ ewËk„
GidxK grkw xK ekËg Ìo xo¦wìZôI Zwkw xbËZ ewËk„
GKw£Ëk dZ×d kwËÄÛk Rdô AwiwËbk owvÆÚxZK exki¡Ël bwkØY GK
RwMkËYk oÙxÄ KËk„ fËl ÌgmxKQÖ mwLwt dwkyËbk eÞËgm NËU„
gÙx¦ ewt ZwËbk KiêPwélø„ GdxRI, okKwxk, AwcwokKwxk
eÞxZÅwd, gøwvK, xmqweÞxZÅwËd dwkyËbk oóeÙ£ßZw ¢ßËiB
gwrËZ awËK„ ÌoB oËŠ ZwËbk eÞËtwRd pËt eËr dZ×d cwkwk
ÌewmwK Ggv kÕePPêw, jw KiêovÆÚxZk oËŠ owjÖRøeÔYê„ GB
eÞËtwRd Ggv AwMÞpB eqwìZôËk eÙÅËewnYwt kÕewìZôxkZ pËt
PPêwk AdÖNUK pt„ xmùeKlw, Ìo#ëbjêPPêw, þÿweZøKlw, dÙZø,
Axhdt, oŠyËZk iËZw oÙRdmyl ÌqË¢ ÌjwM pt dZ×d GKxU
xgntføwmd xmùe„ Gk xgKwËm eÖkØËnk Z×ldwt xexQËt ÌdB
dwky„ gkv AËdKwvËm ZwkwB AMÞYy„
eÞwK Awxm ÌaËKB GB xmËùek ewËl gwZwo lwMËZ awËK„ ZËg Ìo
gwZwo xQl iÙbÖiëb„ icø AwxmËZ AcÖdwlÖ® owixtKe¢ ‘xgxP¢w’
føwmd xmËùek eÞowËk xgËmn hÓxiKw ÌkËLËQ„ Gk ÌeQËd AgmøB
DËlöL KkËZ pËg xgxP¢w oóewbK eÞtwZ mwpwbwZ ÌP#cÖkyk dwi„
glw ÌjËZ ewËk ÌoB ÂkØ„ Gk ek dgµB bmK ÌaËK ekgZyê Ìbr
bmËKk ejêËgqËY ÌbLw jwt føwmd pwDR, gÖxUËKk KYêcwk,
xmËùewbø£ßw, xWRwBdwk, kÕe xgËnmš gw xgDxUxmtwd, iËWxlv,
ÌKwxkIMÞwxf BZøwxb Ìemwt dwkyk AvmybwxkZò Ggv owflø
eÞmvowk bwxg kwËL„ gwvlwËbËm DËlöL Kkwk iËZw 25 mynê
pwDËRk iËcø 20xUËZB ptËZw ÌbLw jwËg eÔYê xKvgw AwvxmK
bwxtZò ewld KkËQd dwky„ xgšweËdk RMËZI xgntxU
eÞxYcwdËjwMø„ AovLø oøwËUlwBU PøwËdËl xgxhdí hÓxiKwt AwR
kËtËQ dwkyk þñâQëb DexþÿxZ„ ÌoLwËd føwmd Awk kÕePPêw
ZwËbk dwëbxdK Deþÿwedwt hÓxiKw kwLËQ„
dgµB bmËKk iwSwiwxS oiËt føwmd PPêwt dZ×d xbMìZô
DËdôwxPZ pt gwvlwËbËm føwmd xWRwBd Æ×Ëlk ovËjwRËd„
xWRwBd BëoxeËkmd GËqË¢ exaKÚËZk hÓxiKwt kËtËQ„ ÌoB ea
cËk GËoËQ xgxRGiBG Æ×l Ag føwmd ÌUKËdwlxR, GfAwBxW,
GdAwBGfxW, mwìZô ixkti, ewlê eÞhÚxZ„ DËlöLø, xgMZ 5 gQËk
føwmd I xWRwBdxhx£K eÞwxZÅwxdK xmqwt ÌQËlËiËtËbk AwMÞËpk
ÌqË¢ ÌiËtËbk eÞwcwdø AdþñyKwjê„
gZêiwËd gwvlwËbËm 25 Rd føwmd xWRwBdwËkk dwi glw pËl
ÌbLw jwËg Gk xovphwMB dwky„ Awxmk bmËKk iwSwiwxS ÌaËK
gwvlwËbËm GËo KwR KkËQd ÌkwKowdw owlwi„ føwmËdk
eÞwxZÅwxdK xmqwk xdxkËL xZxd jawaê xgmðiwËdk„ GKB oiËtB
GLwËd KwR ÂkØ KËk gZêiwËd eøwxko eÞgwoy xdlÖfwk Btwoxid
gwgly„ xgxg kwËolI ÌbËm xfËk KwR ÂkØ KËkd„ iwxpd Lwd
ZwkI xKQÖ eËk GËo GB Ìemwt xdËtwxRZ pËZw„ xZxdI føwmd
xWRwBËd erwËmwdw KËk ZËg G Ìemwt AwËod„ kydw lxZfI
eÞwxZÅwxdK xmqw xdËt GB Ìemwt kËtËQd byNêxbd„ føwmd
xWRwBËd erwËmwdw dw KkËlI Awxdlw pK xdËRËK GKRd føwmd
xWRwBdwk xpowËg eÞwxZÅw KkËZ ÌeËkËQd„ Ìgm AËdKxbd cËkB
ÌeBxëUvËtk ewmwewxm føwmd xWRwBxdvËt xdËtwxRZ kËtËQd
ÌeBëUwk K×É„ ZËg GKwËWxiK xmqw xdËt gwvlwËbËm eÞai føwmd
xWRwBxdvËtk PPêw ÂkØ KËkd dwoxkd Kxki„
dZ×d cwkwt jwkw jÖ£ß pËtËQd ZwËbk iËcø DËlöL KkËZ pt
mwpdwR Lwd, xlxe LëbKwk, kØgw LëbKwk, dwxbkw AwRwb,
Zwpxodw mwpyd, iwtw kpiwd, kwLy ÌP#cÖky, AwdÖËmp, xixlZw
ÌP#cÖky, Wxl xox¥xK, g^wxm, BokwZ eÞiÖËLk dwi„ GËbk
ewmwewxm GËKgwËk dZ×d eÞRËdôk jwkw eÞwxZÅwxdK xmqw xdËt
KwR ÂkØ KËkËQd gw KwR ÂkØk ek eÞwxZÅwxdK xmqw xdËt xdËRk
PPêwËK GxMËt Ìdd GËbk iËcø fwkwp Aw™Öi gwky, oÖk™dw ÌP#cÖky,
Awxkfw LwZ×d oÖBxU, Zwxdtw, Wwxltwkwkw AdøZi„ GËbk ea
cËk GLd føwmd xWRwBxdvËtk iËZw gÙx£iÔlK xmqwk eÞxZ
AwMÞpy pËâQ AËdK ÌiËt„
GLwËd GKUw eÞmí gwþZôgZwk xdxkËL DËVB AwËo, dwky
xWRwBdwkkw xK eÖkØn Ggv dwky DhËtk ÌewmwK exkKùedwt
AwMÞpy? dwxK xgbøwPPêwk þñwâQëbøËK KwËR lwxMËt ÌgxmkhwM
ÌewmwK ÌKgl xdËRËbk RMZËK xNËk? xgntxU glwk DË¥mø, eÖkØn
Ì¢ßZwËbk Rdø exkKxùeZ ÌewmwK†ËlwËZ eÞmvxoZ I gÉlwËlwxPZ
ýUwBl, føwmËd dwky xWRwBdwkËbk hÓxiKw KZLwxd GUw ÌhËg
ÌbLw„ ÌoUw Ìj ÌKwd pwDËokB ÌpwK dw ÌKd„
gwvlwËbËmk føwmËd xgËmn Agbwd ÌkËL PËlËQd kØgy MRdgy„
eÞwKÚxZK kv xbËt KweËrk Køwdhwo kwxOËt Plwk xdklo eÞtwo
eÞmvowk bwgy kwËL„
føwmËdk oËŠ AŠwŠyhwËg RxrZ iËWxlv Awk Ìo#ëbjêPPêw„ GËqË¢I
gwvlwËbËmk ÌiËtkw xexQËt ÌdB„ ÌiËtkw køwËóe Avm Ìdtw ÂkØ
KËkËQ Awxmk bmËKk ÌmnxbËK GËo„ gwvlwËbËm eÞai gwKwtbw
føwmd Ìmw AdÖxÅZ pt 1988 owËl„ xetwoêdËok Rdø KweËrk
xWRwBd KËkxQËld gZêiwËd ewky eÞgwoy xWRwBdwk xdlÖfwk
Rwpwd gwgly„ Awk ÌKwxkIMÞwf KËkxQËld gZêiwËd AwËixkKw
eÞgwoy dwtlw AwRwb dÔeÖk„ iwowxcKKwËlk iprw pËtxQl„ ÌoB
KøwUItwËK ÌQËlËbk ewmwewxm ÌiËtkwI xixlËtxQËld ew„ G
ÌbËm ÌoB ÂkØ ‘RygìZô iøwxdK×Bd’ jÖËMk„ GËqË¢ DËlöL Kkw
jwt gZêiwËdk xgLøwZ iËWl Z×ewk Kaw„ ÑKwxmKy dwËok Z×ew
ZLd AËdK ÌQwU„ ÌoB Ìmw’k iËWlËbk ÌptwkýUwBl Ggv ÌiKAweI
Kkw pËtxQl„
dwkyk AMÞMiËdk cwkwt PËl AwËo Ìo#ëbjê eÞxZËjwxMZw„
gwvlwËbËm eÞai Ìo#ëbjê eÞxZËjwxMZw ÂkØ pËtxQl 1987 owËl„
owixtKe¢ AwëbxgxP¢wk DËbøwËM„ AwdëbxgxP¢w fËUwoÖëbky
eÞxZËjwxMZw„ xgxP¢w Ggv AwdëbxgxP¢w oóewbK mwpwbwZ ÌP#cÖky
xQËld GB dZ×d AcøwËtk iÔl kÕeKwk„
exúPËi jw pËtËQ Zwk AdÖokY AwiwËbk ÌbËmk ÌiËtkwI KËkËQ„
føwmËd Ìo#ëbjêPPêwt GUw xglqY DËlöËLk bwxg kwËL„ ZËg
xgDxU ewlêwk gw kÕeobËd xMËt ÌPpwkwt ÌRlöw Awdwk Kaw
GKUw oiËt þñËeíI hwgw ÌjZ dw„ KwkY RwdwRwxd pËt ÌMËl Zw
kyxZiËZw Æøw«wËl exkYZ pËZw„ GLwËd ÌoUw xQl GËKgwËkB
ewxkgwxkK ejêwËt„ AxhRwZ gwxrËZ g^wcw awKZ dwexZdykw„
Zwkw xdtxiZ GËo dL ÌKËU eøwxWxKIk, iøwxdxKIk KËk ewËt
AwlZw lwxMËt ÌjZ„ xgËtËZI ÌoUw pËZw„ XwKwËZ jZbÔk Rwdw
jwt eÞai xgDxU ewlêwk pËtËQ nwËUk bmËKk iwSwiwxS„ 1965
owËl Pydw ÌiËt KwËil eÞai kÕeobd ÌLwËld cwdix¡ËZ„ ‘Ìi
ÌftwËk’ ÂkØ pt ÌiËtËbk MZwtZ„ xgËmnZ PÖl KwUwgwk Rdø„ Gk
AwËM ÑPxdK ÌiËtkwB GB KwRxU KkZ„ AËdËKkB ptËZw iËd erËZ
ewËk AwxRieÖËkk xPdÖ dwËik GKxU ÌQËlk Kaw„ xZxdI GB
KwRxU KkËZd„ xgËmnZ xgËt, dwUK, xaËtUwËkB Zwk WwK erZ„
xdËRk gwxrËZB owRwËdwk KwRUw xZxd KkËZd„ Ìbm þñwcyd
pItwk ek ewxKþZôwd ÌaËK xfËk Awow ÌRxkdw AwoMwk Ìgwd
MyxZ xglöwpËK xdËt xdËRËbk gwxrËZB ÌLwËld ‘xlxhv Wl’„
1975 owËl„ oËëbp ÌdB KwRxU ÌoB oit xQl bÖ:owpxoK„ ÌRxkdw
ewxKþZôwËd awKwKwËl kÕePPêwk Iek ÌUÛxdv xdËtxQËld„ eËk
MyxZ Awlwbw pËt jwd„ 1984 owËl xZxd eÞxZÅw KËkd xdËRk
eÞxZÅwd MyxZ’R xgDxU ewklwk„ oËŠ ÌUÛxdv ÌoëUwk„ GhwËgB
GB mwLwoiÙ¦ pËtËQ XwKwt„ gZêiwËd KoËiËUwlxRk Iek xgËmn
eÞwxZÅwxdK xmqw xdËt GËo KwR KkËQd AwiwËbk xgDxUxmtwdkw„
G ÌqË¢ AgmøB DËlöËLk bwxg kwËL KwxdR Awliwo Lwd, xdlÖfwk
LëbKwk, fwkRwdw mwxKl, owxbtw iCdËbk dwi„
gZêiwËd Ìo#ëbjêxgntK Kwjê¢ßi xmËùe DdíyZ pËtËQ„ Awk GËqË¢
AMÞYy KwxdR AwliwËok ewkËowdw„ ÌKgl xgDxU oøwldB dt,
xZxd þew, xRi ÌaËK ÂkØ xgDxU Gøw« lwBfýUwBl BdxýUxUDU
ejêìZô KkËZ PËlËQd. jw GB Ìq¢ËK xbËtËQ xgËmn iw¢w„
DeMÞp PøwËdËlk eÞhwg AwiwËbk ÌiËtËbk ÌewmwK-AwmwËKk
exkgZêdËK ZòkwxìñZ KËkËQ„ mwxr QwrwI owËlwtwk-KwxiRI
oiËtk eU gbËlËQ„ S×Ëlk ZwkZiø NËUËQ„ ÌdKlwBËdI exkZêd
ÌPwËL erwk iËZw„ Awk ÌjUw DËlöLËjwMø Zw pËlw Rxid Al‰kËYk
kKiËfk„ KLdI Ki ÌZw KLdI Ìgxm„ Awgwk Ki„ xWRwBËdk
ÌiwxUËfk dwdw AwxŠËKk owqy ÌaËKËQ oit„ xfDmd ÌWÛo RdwbÙZ
pËtËQ„ Awk GËKgwËk pwËl fZ×tw jwËK gËl gwxRiwZ KËk
xbËtËQ„ Ìgm Kbk GLd eøwËëUk oËŠ mUê KwxiR Aagw fZ×twk„
iwxdËt jwt PiuKwk„ Gk KwkY Awk xKQÖB dt KiêovÆÚxZ„
GiewItwkËiëU Ag DBËiËëok jÖËM oxZø glËZ xK, AwiwËbk ÌbËm
mwxr AewOzË£ßt dt„ xKìç Ìb#rS^we KkËZB owËlwtwk-KwxiËRk
ewmwewxm GB xfDmd ÌWÛo ÌlwKxeÞt pËtËQ„ ÆwUê-UeoI xKìç
owdËëb, oˉwPpydhwËg ekËQ AwiwËbk ÌiËtkw„ AwoËl gZêiwËd
dwkyk owRËewmwËK eÞZytiwd owpoy DbzjweËdk eÞwYit eÞKwm„
GKBhwËg ÌiËtkw xRËi jwËâQ, mkyk xdËt hwgËQ, mkY xdËâQ
WwËtËUxmtwËdk„ kÕeobËd jwItwUw pËtËQ Zwk lwBfýUwBËlkB
Avm„ PÖl xgxhdí kËO WwB KkËQ xdoˉwËP„ GidxK GLd iwËtkwB
ZwËbk gwxlKw gw xKËmwky KdøwËK xdx§êcwt xdËt jwËâQ
oøwlËd„
dwkyk jwxeZRygËdk GB xgeöËg kËtËQ þeÄ DâPwkËY Zwk xdËRk
Kaw eÞKwËmk owpo„ GLd xKìç dwky mwxrB ekØK gw xgËbmy
ÌewmwK, og ZwËZB xdkÕxeZ Zwk gøx£ßZò„
|
