QwZw Kwxpdy

Ìi#R KËk gËoËQd xeÞt gBxU xdËt„ xiDxRK xoËýUËi ÌgËR PËlËQ ÌoZwk, ÌhËo AwoËQ xLPÖxr-BxlËmk NÛwY„ ÌfwËd ÉK×i GËlw ÌgkØËZ pËg GLdB„ AaP gwBËk cÖi gÙxÄ; AMZøw QwZw Qwrw MxZ xK? S^w S^w Ìkwb ZgÖ opø Kkw jwt, xKìç iÖnlcwËk gÙxÄËZ Gk ÌPËt gr     g¬× Awk Ky pËZ ewËk! xlËLËQd owxbK Dx¥d

‘GËoËQ gnêw, GËoËQ dgydw gnêw/MMd hxktw GËoËQ hÖgd hkow­/ bÖxlËQ egËd odod gdgyxaKw,/ MyxZit ZkØlxZKw’

gnêw GËo ÌMËQ G Kaw glËZ ptËZw GLd Awk kgyëbÛdwaËK WwKËZ pt dw„ Awgwk dw WwKËlI glwUw eÔYêZw ewt dw„ gnêw GËl Awexd ptËZw AxfËo jwItw g¬ KËk xbËt K^waw iÖxr xbËt oÖLxdbÛwt mwxìZô ÌL^wËRd dwxZmyËZwnäZwt„ iwxUk UwËd, þôÙxZk UwËd ZLd ptËZw Ìkwiìÿd KËkd ÌfËl Awow þôÙxZ†Ëlw„ AwgwkI ptËZw kgyëbÛdwaËK Ìmn hkow KËk gËl IËVd, ‘Gid xbËd ZwËk glw jwt/ Gid NdËNwk gxknwt...’ Gk owËa ptËZw iËd eËr xdh× xdh× pItw xKQÖ þôÙxZ... ‘Awt gÙxÄ ÌS^Ëe, cwd Ìbg ÌiËe...’ gw ‘Ìkwb pËâQ ÌiN pËâQ...’ G kKi KZxKQÖ! ptËZw eËak e^wPwlyk AeÖ-bÖMêwk gÙxÄËZ ÌhRwk owËa xdËRËK RÖËr xbËt xfËk ÌeËZ Pwd hwl lwMw xKQÖ oÖLwdÖhÓxZ„ hwlB PlxQl ptËZw Awedwk þôÙxZ I þñËeík PwKw„ pVwu xMxdík Mlw, ‘gxl, GZ Ìj Bxlm-xLPÖxr LwËg, Zw BxlmUw ewg KB Âxd? xmMxMk gwRwËk xMËt Bxlm xdËt AwËow’„ þôÙxZk gwþZôËg GËo ZwB AwedwËK AMZøw gwRwËk jwItwk Rdø eÞþçxZ ÂkØ KkËZ pËlw„ p^wUw ÂkØ KËkËQd, xKìç Awgwk xeQÖWwK­ ‘KB, QwZwUw xdËl dw, xhËR ÌZw Awgwk Ròk g^wcwËg!’

ewVK, DeËkk NUdw†Ëlw Awedwk KwËQ ptËZw xdQK KùedweÞoÔZ ÌKwd NUdw iËd pËZ ewËk„ xKìç GKgwk xPìZôw KkØd ÌZw, QwZw dw xdËt ÌMËl Axfo ewlwËdw H gøx£ßk Ky Agþÿw pËZw! ptËZw KwKËhRw xhËR, Ròk g^wxcËt Bxlm xLPÖxr LwItwk þñwbUwB Zwk ÌUËo ÌjZ„

Awk GZ e^øwPwËlk KwkYUw xK RwËdd?­ QwZw„ QwZw AwoËl gnêwt AwiwËbk Rdø GK AdøZi eÞËtwRdyt gþç„ dw, ÂcÖ gnêwt ÌKd glxQ, ÌkwËbI xK dt? Krw ÌkwËb GKUw ÌQ^rw-f×ËUw QwZwI Ìjd GK eolw gÙxÄ„ QwZw xKìç GLd Awk ÂcÖ Ìkwb-gÙxÄ xdËkwcK gþç xpËoËg exkMxYZ pt dw„ gkv glw jwt gZêiwËd GxU føwmËdk GK AdøZi AdÖnŠ„ QwZw Ìjd GËKk ÌhZk bÖB„ Ìkwb-gÙxÄ ÌaËK g^wPw pËlw Awgwk føwmËdk NwUxZI eÔkY pËlw„ NwUxZ eÔkY Kkwk Kaw GRdø glxQ Ìj, gnêwt Ìgxm Kwer-ÌPwer eËk f×lgwgÖ owRËZ ÌMËlB ÌbLw jwËg AËdK xgex£ GËo ÉriÖxrËt NwËr ÌPËe gËoËQ„ xKìç ZwB gËl ÌZw Awk gËo awKw jwt dw! føwmËdk H gwrxZ AeÔYêZwk ÌLb ÌiUwËZ ZwB ÌgËQ xdËZ ewËkd GKxU føwmËdgl QwZw„ gÙxÄk H Rl-Kwbw AwgpwItwt K^wP IVwËdw ÌKwd Mwxrk ÌhZk ÌaËK ptËZw KwËkw ÌPwL xVKËk erËZ ewËk Awedwk QwZwk Iek„ ZLd ÌKid lwMËg GKU× xPìZôw KËkËQd? H ÌPwL iËd Ìj xg^cËg dw Zwk Ky xdúPtZw AwËQ?

þñhwgZB eÞmí KkËZ ewËkd føwmËdgl QwZw xK? Zwk AwËM PlÖd QwZw xdËt BxZpwËok KËtKUw ewZw IùUwB„

AwiwËbk ÌbËm QwZw KËg GËoËQ Zw oxVKhwËg Rwdw jwtxd„ ZËg ÌoUw AwVwËkw mZËKk iwSwiwxS ÌKwd GK oiËt„ Awk QwZwk QwZw dwiUw pËt IVwk GKUw Kwxpdy AwËQ„ AwËM Qw¢kw jLd ewVmwlwt erËZ ÌjZ, ZLd Ìkwb-gÙxÄk cKl ÌaËK xdËRËbkËK kqw Kkwk Rdø Ìj Q¢Qwtw gøgpwk KkZ ZwB-B eËk QwZw dwËi kÕewìZôxkZ pt„ Aaêwu QwZw dwi pËt IVwk owËa GKUw eÖkØnwxl M¬ RxrËt AwËQ„ xKìç QwZwk Acøwt ÌjLwËd ÂkØ ÌoB PyËd  eÞaixbËK QwZw xKìç ÌiwËUI ÌQËlËbk gøgpwjê xQl dw„ AwdÖiwxdK eÞwt 1700 gQk AwËM PyËd eÞai QwZw ÑZxk pt gËl Rwdw jwt„ ZLdKwk QwZw†Ëlw GLdKwk QwZwk iËZw xQl dw„ AËdKUw oiZËlk owËa M¹ÖR AwKÚxZ xiËlxiËm GK ckËdk xWRwBËdk QwZw pËZw„ ixplwËbk ewmwewxm kwRw-kwRrwËbk KwËRI Gog gøgpÕZ pËZw„ eÖkËdw xKQÖ ÑPxdK ÌeBxëUv ÌbLËl gÖSËZ ewkËgd ZLdKwk QwZwk þñkÕe„

Gkek QwZwk cwkYw MÞyK I xiokyt ohøZwt xMËt oiwbk lwh KËk„ ZËg AwËMk og QwZwB xKìç Klwexogl xQl„ AËdËK iËd KËkd, QwZwk xPìZôwUw Z^wgÖk xPìZôw ÌaËK GËoËQ„ jxbI AwiËgÛlw m²xU løwxUd ‘AøwiËgÛlw’ ÌaËK GËoËQ„ ‘AwiËgÛlw’ pËâQ GK ckËdk ÌMwlwKÚxZk oiZl f×l„ Awk ‘AwigÛw’ iwËd pËâQ Qwtw„

1720 owËlk xbK ejêìZô ixplwkwB ÂcÖ QwZw gøgpwk KkËZ ewkZ„ 1800 owËlk xbËK GËo GxU eÖkØËnk gøgpwjê pËt IËV„ MÞyËo QwZw gøgpwkËK ÌiËtËbk føwmËdk GKxU gr AdÖnŠ gËl ckw pËZw„ jxbI Gk ciyêt GKUw Zwuejê xQl„

QwZwk AwgkY xpËoËg eÞaËi eÂk Pwirw, eËk xoË¿k Kwer gøgpwk Kkw pËZw„ Awk g^wU xpËoËg KwV xQl GKiw¢ hkow„ xKìç G†Ëlw h^wR Kkw ÌaËK ÂkØ KËk, ÂKwËZ xQl ipw SwËilw„ eÞai QwZw eÞþçZKwky eÞxZÅwËdk dwi xQl ‘ÌRio xþôa Aøw« oëo’„ eÞaixbËK Gk dwi xQl ‘møwËWw’„ Awk ÂcÖ Ìkwb ÌaËK kqwKwky QwZwËK glw pËZw ‘eøwkwol’„

1852 owËl oøwiÖËtl f… dwËi awBløwË«k GK gøx£ß eÞai føwmËdgl QwZw ÑZxk KËkd„ eÞai GB QwZwt xZxd Kwer xpËoËg gøgpwk KËkd xodËaxUK„ QwZwt lwxV xpËoËg AwËo xýUËlk b¡„ gwrxZ Ìo#ëbjê ÌjwM KkËZ Ìbtw pt xKQÖ kËOk ÌQ^wtw, Kwlwkf×l Ìlo„ GUwB ptËZw eÞai AwcÖxdK føwmËdgl QwZw„ xKìç eÞwPyd xioËk føwmËdgl QwZwI gøgpwk Kkw pËZw„ ZLd ewi ewZwk owËa kO-ÌgkËOk ewlK gøgpwk Kkw pËZw„ AdêwËiëUwl H QwZw†Ëlw ZLd Ìgxm gøgpwk Kkw pËZw„ GB pËâQ ÌiwUwiÖxU QwZwk BxZpwo„

Awgwk xfËk Awxo føwmËdgl QwZwk Kawt„ Awikw QwZw glËZ ptËZw gÖxS NUK KwRy hwBËtk pwËZk ÌKwd QwZw Aagw aÖ¤ÖËk ÌKwd gÖËrwk pwËZk QwZw„ Awk ÌoB QwZwt ÑgxmÄø†Ëlwk AdøZi xQl KwËlw kO, KwËVk g^wU„ Awgwk ZLd ÌaËK GB ’90-Gk bmK ejêìZô iËd Kkw pËZw ÌQËlkw ÂcÖiw¢ KwËlw kËOk QwZw gøgpwk KkËg„

xKìç GLd QwZwk kO Ìjid ewËùUËQ, ÌZixd MVd-eÞKÚxZ, AwKÚxZI ewËùUËQ oiwd ZwËl„ ZwB gøgpwËkk cwkYwI ewËùUËQ„ GLd ÌQËl-ÌiËt ogwB GKB kKËik, GKB kËOk QwZw gøgpwk KËk„

RwpwŠyk Awli xmed QwZwk gøgowt AwËQd GMwËkw gQk„ xZxd gËld, KwËlw kËOk owËa xgxhdí kËOk QwZwk gøgpwk ÌoB ’80-Gk bmK ÌaËK„ ’87-88-Gk xbËK f×l-ewZw xeÞëU I ÌPKxeÛËëUk QwZw gwRwËk AwËo„ Ìo oit KwËVk gbËl eöwxýUËKk Ìb#kwZôøI gwrËZ awËK„ Awk GLd ÌiwUwiÖxU NÖËkxfËk ÌoB AwËMk QwZwB„ ZËg NUw KËk exkgZêd pËtËQ Gk NUd I AwKÚxZËZ„

AwiwËbk ÌbËmB GLd oiwd bËk ÑZxk pt Gog QwZw„ ZËg føwmËdgl QwZwk Rdø GLdI AwiwËbk §wkþÿ pËZ pt gwBËkk ÌbËmk QwZwk Iek„ GB K’gQk AwËMI ewmðêgZyê Ìbm hwkZ ÌaËK AËdK QwZw AwoZ„ xKìç gZêiwËd Pyd I xitwdiwk ÌaËKI Awibwxd Kkw pt„

mvKk Ggv GUlwo dwËik gÛøw«xU GLd gwRwËk Ìgxm xgËKwËâQ„ GQwrwI gwRwËk AwËQ mkyf, ýUwiËfwWê, IËe…, dItwg, ÌMwÀ xfm BZøwxb gÛøw«„ XwKwk xdDiwËKêU, †xlþÿwd, gwtZ×l ÌiwKwkki, BolwieÖk, xikeÖk-1-2 Gog RwtMwt KiËgxm LÖPkw QwZw xgx¢ß pt„

Gog føwmËdgl QwZwËK ÌiwUwiÖxU xZd hwËM hwM KËk xgx¢ß Kkw pt„ Ìjid Itwd ÌfwxÀv, U× ÌfwxÀv Ggv xaÛ ÌfwxÀv„ Klwexogl QwZwI AwËQ„ GQwrw AwËQ xUe QwZw, AËUwËKõwR QwZw, Uwdw QwZw„ GoËgk bwi 80 ÌaËK ÂkØ KËk 500 UwKw ejêìZô„ Gog QwZw ÌKdwk owËa Awgwk GKUw KËk KhwkI ewËgd„

GQwrw xgxhdí gÛøwË«k xexgxo-Gk føwmËdgl QwZwI ewËgd„ G QwZwk gwrxZ ÑgxmÄø pËâQ­ ÌgxmqY gÙxÄ pËlI ewxd QwZwt AwUËK awËK dw„ Awk ZwrwZwxr ÂxKËtI jwt„ Awgwk bÖB kËOk eÞËle Ìbtw xgËmn ckËdk xKQÖ QwZw GLdKwk ZkØY-ZkØYyËbk gøgpwk KkËZ ÌbLw jwt„ gwBËk kxOd Ggv ÌhZËk kØewxl eÞËle Ìbtw bÖB kOw GB QwZw AwedwËK gwrxZ AwKnêY GËd ÌbËg„

GB føwmËdgl QwZw†Ëlwk ÌhZk ÌKwdz kËOk QwZw og ÌaËK Ìgxm PËl ÌoxU glw iÖmxKl„ ZËg ÌbwKwxdkw RwdwËld, KwËlwk Pwxpbw og oit Ìgxm„ GkekB ÌPK Ggv xeÞËëUk QwZw†Ëlw Ìgxm PËl„ GKkOw QwZw†Ëlwk ÌhZk KlwewZw kO, Ìg†xd, ogÖR I lwl kËOkUwB Ìgxm xgËKwt„ owbw kËOk QwZwk Pwxpbw LÖg Ìgxm dt„

Itwd ÌfwÀwk QwZw†Ëlwk GLd LÖg Ìgxm Pl ÌdB„ ZËg U× ÌfwÀwk Ggv xaÛ ÌfwÀwËkk QwZw†Ëlw Ìgxm PlËQ„ GËbk ÌhZk Awgwk AËUwËKõwR QwZw†ËlwkB Kbk Ìgxm„

ewVK, erËld ÌZw­ ÌKid, xK ckËdk QwZw gwRwËk AwËQ, PlËQ? GB Zaø†Ëlw opwtK xpËoËg xdËt GKxU QwZw PURlxb xKËd xdd„ glw ÌZw jwt dw, ÌKwdz oit KwËR ÌlËM jwt! QwZw xK gnêwt Ìmn hkow dw eÞai hkow GUw glw iÖmxKl„ ZËg GB oit QwZw Awedwk hwl g¬× pËZ ewËk„ AìZôZ Awk xKQÖ dw ÌpwK, iwawUwËK xhËR jwItwk pwZ ÌaËK ÌZw g^wPwËg! ÌoUwB gw Ki xKËok?

Awk GKxU hwl QwZw pwËZ awKËl ÌbLËgd Awedwk ewËm GËo þñwâQËëbø ÌKD AwmÛt L^ÖËR xdËâQ AwedwkB QwZwk Zlwt„ ZLd ptËZw Awexd ÌMËt DVËgd­ ‘dwI bøwU BUo ÌkBxdv Ìiwk bøwd Ghwk/Ìdw bøwU-DB xýUl pøwh BP Awbwk/BD Køwd ýUw« Aw«wk iwB AwiËgÛlw/Blw Blw pB pB/Aw«wk iwB AwiËgÛlw„’