dggnê Dbzjwed xgËmðk eÛwPydZi DuogMÖËlwk iËcø AdøZi„ eÞwPyd pËlI GB Duog GLdI xgmðRÖËr þñixpiwt DŒòl„ eÞxZ gQkB gwËr G DuoËgk ÌR#lÖm„ g¬×-exkRdËbk gwxrËZ ÌgrwËZ jwItw, ZwËbk xdËt f×xZê Kkw, dZ×d gQkËK þñwMZ RwdwËdw Awk ÌUxlxhmËd dggËnêk Duog ÌbLwk iwcøËi owkw bÖxdtwk iwdÖn xbdxUËK Pki Awdëb-DuoËg KwUwt„ PiuKwkhwËg gQk ÂkÖk exkKùedw Kkwk Rdø dggËnêk xbdxUËKB DejÖ£ßZi oit xpmwËg iËd Kkwk AdÖhÔxZ KwR KËk ogwk iËcøB„ dggËnêk Duog Ìjid GK GK ÌbËm GK GK xbËd Ggv xgxhdí DewËt Dbzjwed Kkw pt, ÌokKi Awk ÌKwdI DuoËgB ÌbLw jwt dw„ eÙxagyk eÞxZxU ÌbËmB dggnê Zwk xdR RwxZk Rdø xhdí xKìç PiuKwk Aaê gpd KËk„ xgxhdí Ìbm I mpËkk dggnê Duog ewlËdk ovÆÚxZ jwPwB KkËlB ÌgwSw jwt dggnê KZUw gÉiÖLy GKxU Duog„

dggËnêk BxZpwo

ogËPËt eÖkËdw dggnê DuoËgk BxZpwo ewItw jwt eÞwPyd ÌiËoweËUiyt ohøZwt, LÚýUeÔgê 2000 owËl, Aaêwu GLd ÌaËK Pwk pwRwk gQËkkI Ìgxm AwËM„  ÌiËoweËUiyt ohøZwt ZLd dggnê ewxlZ pZ iwËPêk iwSwiwxS oiËt„ ogËPËt iRwk xgnt pl, GK GK ohøZwt GK GK oiËt dggnê ewlËdk BxZpwo kËtËQ„ ximkyt Awk ewkxoKkw dggnê ewld KkZ mkuKwËl„ MÞyKËbk dggnê Duog pZ myËZ„ dggnê DbzjweËdk BxZpwo Ìj LÖg eÖkËdw ZwËZ ÌKwdI oËëbp ÌdB„ ZËg RwdÖtwxkk 1 ZwxkËL dggnê Duog ewld Kkwk BxZpwo LÖg Ìgxm xbËdk dt„

eÞai xbËK Ìkwiwd gnêex™ËZ gQk ÂkÖ pZ iwPê-Gk 1 ZwxkËL„ ÌkwËi LÙýUeÔgê 153 A˲ eÞai RwdÖtwxk iwËo dggnê Dbzjwed Kkw pt„ AaP LÙýUeÔgê 700 A² ejêìZô RwdÖtwxk dwËi ÌKwdI iwËok AxþZôZò xQl dw„ H gQk ÌkwËik x§Zyt kwRw xdDiw exëUxltwo RwdÖtwxk I ÌfgÛÖtwxk iwoËK AìZôhÖê£ß KËkd„ Goit ÌaËK RwdÖtwxk iwËo dggnê ewld ÂkÖ pËlI xdxbêÄ ÌKwdI xbËd Zw Kkw pZ dw, GK GK gQk GK GK xbËd Duog pZ„ GidxK ZLd ejêìZô ÌKD ÌKD 1 iwËPê dggnê ewld KkZ„

LÙýUeÔgê 46 A˲ RÖxltwo oyjwk eÞwPyd ÌkwËik PwëbÛ KøwËl«wkËK gøweK ovÆwk KËk GKxU dZ×d Ìo#k KøwËl«wËkk eÞPld KËkd„ GB KøwËl«wËkk dwi pt ‘RÖxltwd KøwËl«wk’„ RÖxltwd KøwËl«wk eÞPlËdk oiËtB ÌNwnYw ÌbItw pt, GLd ÌaËK Ìkwiwd owiÛwËRøk dggnê ewxlZ pËg eÞxZ gQk RwdÖtwxk iwËok 1 ZwxkËL„

icøjÖËM BDËkwËe dggnê DuoËg ÌjwM ÌbItwËK A-LÙýUwdoÖlh AwPkY gËl iËd Kkw pZ„ 567 owËl BDËkweyt ciêMÖkÖkw gQËkk eÞai xbd xpmwËg RwdÖtwxkk 1 ZwxkLËK gwxZl KËk Ìbd„ Goit LÙýUwd-eÞcwd BDËkwËek GK GK RwtMwt GK GK oit dggnê ewld Kkw pZ„ Gog ZwxkËLk iËcø xQl 25 xWËo¹k (xjmÖk Róixbd), 1 iwPê, 25 iwPê Ggv CýUwk„

1582 owËl ÌMÞMxktwd KøwËl«wËk AwgwkI RwdÖtwxkk 1 ZwxkL gQËkk eÞai xbd xpmwËg xfËk AwËo„ Ìgxmk hwM KøwaxlK Ìbm†Ëlw AùexbËdB ÌMÞMxktwd KøwËl«wk AdÖokY KkËZ ÂkÖ KkËlI eÞËUýUøwëU ÌbmMÖËlw KøwËl«wkxU ÌiËd xdËZ AËdK oit Ìdt„ gÙxUmkw 1752 owl ejêìZô ÌMÞMxktwd KøwËl«wk AdÖokY KËkxd„ ZLd ejêìZô gÙxUm oiÛwU I Zwk AwËixkKwd DexdËgmMÖËlw iwPê iwËo dggnê Dbzjwed KkZ„

owkw eÙxagyËZB dggnêËK xdËt xgËmn xgËmn ovÆwk AwËQ„ eÞwPyd ximkytkw dyl dËb gwd WwKËlB dggnê DuoËgk AwËtwRd KkZ„ Awk eÞxZgQk ÌoËïU¹k-Gk Ìmn xbËKB dyl dËb gwd WwËK„ ximkytËbk KwËQ dyl dËbk gwd WwKwUw LÖgB †kÖZòeÔYê xQl, KwkY dbyËZ gwd dw WwKËl Zwkw fol flwËZ ewkZ dw„ GLd Awikw Ìj ÌbmxUËK BkwK gxl, GKoit ÌoLwËd xQl gøwxgldyt ohøZw„ gøwxgldytkw goìZôKwËl dggnê Duog ewld KkZ„ DuoËgk KËtKxbd gøwxgldgwoykw jw BâQw ZwB KkËZ ewkZ„ Ìmn xbËd GKxU xgmwl xixQËlk AwËtwRd Kkw pZ„ þñtv kwRw GËZ Avm xdËZd„

eÞwPyd fÝwëo I gÙËUËd gogwoKwky ÌKùUËbk dggnê DuoËgk dwi xQl ‘owipwBd’„ owipwBd AdÖxÅZ pZ A˃wgËkk ÌmnhwËM„ BÉxbËbk dggnê DuoËgk dwi xQl ‘Ìkwm pwowdwpz’„ exg¢ G DuoËgk oiËt BÉxbkw AwËMk gQËkk og hÖl  ÂcËk dZ×d xdhÖêl Kiêit gQk ÂkÖk eÞxZšw KkZ„

ê xhËtZdwËik dggnê DuoËgk dwi ‘ÌUU dzMÖËtd Wøwd’„

ê xZgµËZ dggnê DuoËgk dwi ‘Ìlwowk’„

ê ÌZËl† dggnê iwPê Aagw GxeÞËlk Ìj ÌKwdI xbËd pt„ hwkËZk A¬Ý eÞËbËmk Axcgwoykw Gxbd PwëbÛ owËlk ÂkÖ Dbzjwed KËk„

ê awBløwË« 13 GxeÞl ÌaËK 15 GxeÞl ejêìZô ewxd Q×Ër dggnê Duog ewld Kkw pt„

ê K˹wxWtwt 13 GxeÞl ÌaËK 15 GxeÞl ejêìZô dggnê DbzjwxeZ pt„

ê gwOwxlËbk dggnê DuoËgk dwi ‘eËplw ÑgmwL’„ GxeÞl iwËok 14 Aagw 15 ZwxkËL gwvlwËbËm Ggv exúPigvËM AwdëbiÖLk exkËgËm G Duog ewxlZ pt„ gwvlw KøwËl«wk AdÖjwty AwoËQ dZ×d gQkxUk pËâQ 1413 owl„

ê BxaIxetwt dggnê DuoËgk dwi ‘GdK×ZwZwo’„ 11 ÌoËïU¹k G Duog ewxlZ pt„ BxaIxetwd KøwËl«wk AdÖjwty GLd 1998 owl„

ê xpëbÖËbk dggnê Duog owcwkYZ xbItwxl’k (Kwly-eÔRwk) bÖ’xbd eËk AdÖxÅZ pt„ oitUw pl ÌoËïU¹Ëkk iwSwiwxS„

ê Awkxg ipkki iwËok 1 ZwxkËL Bolwxi dggnê„ Awkxg KøwËl«wk AdÖjwty GLd xpRxk 1426 owl„

bÖxdtw RÖËr dggnê

AwËixkKw

RwdÖtwxkk etlw xbËd KiêgøþZô AwËixkKwdkw ZwËbk g¬×-gw¬g, AwZôyt Awk eÞxZËgmyËbk gwxrËZ ÌgrwËZ jwt„ Gxbd eÞxZxU gwxrËZB awËK Aejêw® ewd-ÌhwRËdk AwËtwRd„ Gxbd KøwxlËfwxdêtwt AdÖxÅZ pt ‘UÔdêwËiëU Ag ÌkwËjo’„ G DelËq AwËtwRd Kkw pt oÖxgmwl Ìmwhwjw¢w„ og ÌmÛxY-Ìemwk iwdÖn Avm Ìdt G Ìmwhwjw¢wt„ KøwxlËfwxdêtwk eøwowËWdwt 1887 owl ÌaËK ÂkÖ pItw ‘ÌkwËjo gwDl’ DuoËgk cwkwgwxpKZwB GB ‘UÔdêwËiëU Ag ÌkwËjo’„ 

‘UÔdêwËiëU Ag ÌkwËjo’ -Gk xai eÞxZ gQkB exkgxZêZ pt„ eÞxZgQk GKRd ÌoxlxgÛxUËK GB Ìmwhwjw¢wk ‘kwxd’ xdjÖ£ß Kkw pt„ GB kwxd Ìmwhwjw¢wk GKbi Âk×ËZ GKxU xgËmn MwxrËZ awËKd„ GB MwxrxU owRwËdw pt AwrwB lwËLkI Ìgxm ÌMwlwe xbËt„ RwdÖtwxkk 2 ZwxkËLB eËkk gQËkk ‘UÔdêwËiëU Ag ÌkwËjo’ -Gk eÛþZôÖxZ ÂkÖ pËt jwt„

ÌbËmk xgxhdí AvMkwËRø ÌoB kwËRøk PxkË¢k ovËM xil ÌkËL xhdí xhdí Duog ewxlZ pt dggËnêk xbËd„ ÌfõwxkWwt pt ‘AËk™ gwDl’, ÌU…wËo pt ‘KUd gwDl’, lÖBxjtwdwt pt ‘mÖMwk gwDl’„

gÙËUd

dggnê Duog ewlËdk Rdø l«d bÖxdtwk ogËPËt hwl mpk„ GLwËdk dggnê DuoËgk Ìj KZmZ iw¢w kËtËQ, Zwk Bt£w ÌdB„ Ìjid BâQw LwItw, ÌjLwËd BâQw jwItw­ogB oºg gQËkk Ìmn kwËZ„ ‘l«d UwDd WUKi’ -G ÌmÛxYg¦ Kkw awËK mpËkk ogMÖËlw gwk Awk Wøwëo KõwËgk xVKwdw„ ovËM kËtËQ gYêdw„ ÌKD jxb xgËmn ÌKDËK xdËt xgËmn GKxU kwZ KwUwËZ Pwd, ZwËbk Rdø Ky gøgþÿw AwËQ ZwI glw awËK ‘l«d UwDd WU Ki’-G„

Pyd

PyËdk gwxoëbwkw RwdÖtwxkk 17 ÌaËK ÌfgÛÖtwxkk 19 ejêìZô Ìj ÌKwdI xbËd dggnê Duog ewld KËk„ G oiËtk iËcø eÞai Ìjxbd dZ×d Pw^b IËV ÌoxbdB ZwËbk dggnê„ Pydwkw ZwËbk G dggnê DuogËK gËl ‘BDtwd Zwd’„ dggËnêk xbdxUËK ea ÌbLwËdwk Rdø Gxbd PyËdk kwþZôwt kwþZôwt pwRwk pwRwk gwxZ RòwlwËdw pt„ Pydwkw xgmðwo KËk gQËkk eÞai xbËd mpËk AmÖh AwZôwkw NÖËk Ìgrwt„ ZwB Zwkw Gxbd AÂh AwZôwËbk NËk eÞËgËm gwcw ÌbItwk Rdø Rwdwlwt kxOd KwMR lwxMËt g¬ KËk Ìbt„

ÆUløw«

G ÌbËm dggnê DuogËK glw pt ‘pMiwdwB’„ ÆUløwË«k Mþÿgwoykw Gxbd AwlKwZkw Mki KËk kwþZôwt kwþZôwt Ìled KËk„ Gk Aaê pl eÖkËdw gQkËK RòwxlËt ÌbItw pl Ggv dZ×d gQËkk AwMiËdk Rdø kwþZôw ÑZxk Kkw pl„ ÆxUmkw xgmðwo KËk gQËkk eÞai xbËd eÞai Ìj gøx£ß ZwËbk NËk eÞËgm KkËg, Ìo ZwËbk Rdø Ìo#hwMø Aagw bÖhêwMø gËt AwdËg„ ZwËbk xgmðwo KwËlw P×Ëlk ÌKwdI iwdÖn jxb ZwËbk Rdø eÞai Depwk xdËt AwËo, Zw pËg ZwËbk Rdø Ìo#hwËMøk eÞZyK„ G AdÖÅwdËK glw pt ‘fwýUê fÔxUv’„

MÞyo

MÞyËo dggnê GKB ovËM ‘ÌoëU gwxol’-GkI Duog„ MÞyËok xmÂkw dggËnêk xbËd AwMÖËdk ewËm ZwËbk RÖZw ÌkËL Ìbt„ ZwËbk xgmðwo ÌoëU gwxol GËo ZwËbk RÖZw hxZê KËk Depwk xbËt jwËg„

Rwewd

RwewËd dggËnêk xbËd ogwB dZ×d ÌewmwK eËk„ Nkgwxr owRwËdw pt ewBd MwËQk Wwl Awk gw^m xbËt„ Rwewxdkw G DuogËK byNêRygËdk kÕeK xpmwËg ewld KËk„ dggËnêk eÞai eÞpk ÌaËKB Rwewxdkw pwoËZ ÂkÖ KËk„ ZwËbk xgmðwo, pwxo xbËt ÂkÖ pItw gQk ZwËbk Rdø Ìo#hwMø gËt AwdËg„

BZwxl, eZ×êMwl Ggv Ìdbwkløw« op BDËkweyt ÌbmMÖËlwk eÞxZxU exkgwk dggËnêk xbdxUËK ÂkÖ KËk xMRêwt jwItwk iwcøËi„ Zwkek Zwkw g¬Ögw¬g, AwZôytþñRd I ewrw-eÞxZËgmyk gwxrËZ ÌgrwËZ jwt„ BZwxlk ÌQËl-ÌiËtkw dggËnêk Depwk xpmwËg ewt UwKw„ oÖBjwkløw« I AxýUÛtwk iwdÖn ÌoëU xolËhýUwk’o Bh DbzjweËdk Rdø dZ×d ÌewmwK eËk„

Bkwd

G ÌbËm dggnê Dbzjwed Kkw pt iwPê iwËo„ BkwËd Gxbd ÂcÖ PwëbÛ owËlk ÂkÖ DbzjwxeZ pt dw, þñwMZ RwdwËdw pt goìZôËKI„ iÖoliwdËbk gQk ÌNwËk Pw^Ëbk ea PlwËK AdÖokY KËk„ Ìo#k gQËkk ÌPËt PwëbÛ gQk 11 xbd AwËM Ìmn pt„ BkwËdk iÖoliwËdkw ZwËbk dggnê Dbzjwed KËk iwPê iwËok 21 ZwxkËL„ Zwkw owkw gQk cËk GKU× KËk D§Ù£ AwUw Ggv gwxlê RxiËt kwËL„ dggËnêk xbd Zwkw owkw gQk RxiËt kwLw Gog AwUw I gwxlê xbËt Lwgwk ÑZxk KËk„

hwkZ

eÙxagyk AxcKwvm xpëbÖ gwo KËk hwkËZ„ ZËg Zwkw ogwB GKB e¦xZËZ Ggv GKB xbËd dggnê ewld KËk dw„ D£k hwkËZk iwdÖn dggËnê fÖl ekËZ eQëb KËk„ bxqY hwkËZk ÌKkwlwt iwdÖn Gxbd GKxU xgËmn ÌUÛ-ËZ f×l, Lwgwk I Depwk owxRËt AxZxa I xmÂËbk exkËgmd KËk„ icø hwkËZ dggËnêk xbËd xgxhdí hgËd Kilw kv-Gk eZwKw DË£wld Kkw pt„ exúPi hwkËZk †RkwËU A˃wgËkk ÌmnhwËM xbItwxlk xbËd dggnê Dbzjwed Kkw pt„ xpëbÖkw ZwËbk dggËnêk xbËd Ìo#hwËMøk Ìbgy lqôyk Awkwcdw KËk„

gwvlwËbm

gnêgkËYk Duog DbzjweËd gwOwxlk RÖxr ÌdB„ gwOwxl Ìjid BvËkxR dggnê Dbzjwed KËk xVK ÌZixd gwvlw dggnêI Dbzjwed KËk„ ÂcÖ ewaêKø GU×K×B Ìj BvËkxR dggnêËK þñwMZ Rwdwt Aùe xKQÖ iwdÖn, xKìç gwvlw dggnêËK gkY KkËZ Awdëb I DuoËg ÌiËZ IËV eÞxZxU gwOwxl„ eÞxZgQk GËbËmk kwRcwdy XwKwk iwdÖn gnêgkY KËk oKwËl ewìZôw hwZ ÌhwRËdk iwcøËi„ Zwkek bl Ìg^Ëc ÌQËlkw ew™wxg I ÌiËtkw mwxr eËk kidwk gUiÔËl AwoËZ awËK„ GhwËg xbdxU pËt IËV pwxo, Mwd I Awœwk Delq„ eËplw ÑgmwËL xgxhdí RwtMwt Ìilw gËo„ Zwk iËcø AdøZi pËâQ ÌowdwkM^w-Gk xZd xbdgøwey dggnê Ìilw„ GQwrwI XwKw xgmðxgbøwlËtk PwkØKlw BdzxýUxUDU ÌaËK køwxl Ìgk pt„ ogwB iÖËL, MwËt kv ÌiËL ÌiËZ IËV gnêgkY AdÖÅwËd„

Aw«wkMÞwDË«k SvKwk