dgRygËdk RtMwd 

PjêweËbk oËgêwâP ovLøK eËbk kPxtZw Kxg KwpßÖewb Ìo oiËt b^wxrËt ovMÞwi KËkxQËld ZuKwlyd oiwËRk kqYmyl gÛwÊdøgwËbk xgkØ˦„ Zwk Ìo ovMÞwi xQl iwZÚhwnw gwvlwËK eÞxZÅwk Rdø­ Zwk ovËM Ìoxbd ÌoB ovMÞwËi jÖ£ß pËtxQËld AwkI xKQÖ DŒòl gøx£ßZò„ h×oÖK ÌbmwL-Gk iËZw owpwoy Ìjw¦w, ÌWwx¹’k iËZw ÌeÞtoy bÖ:owpoy gykwvMdw„

Awxb jÖM ÌaËK iwdg-RygËdk eÞxZxU ÌqË¢B dwky PËlËQ eÖkØËnk ewmwewxm„ gwvlwËbËmk dwkykwI Ìj GËKgwËk xexQËt awËKxd, ÌWwx¹ pËâQ Zwk RòlìZô eÞiwY„ ovMyËZk ÌqË¢I ZwB„ gwvlwËbËmk ovMyZwvMd jÖËM jÖËM xdZø dZ×d kÕe exkMÞp KËkËQ„ ovMyËZk iÔl cwkwk ovËM jÖ£ß pËtËQ AwcÖxdK gwvlw, gøw«, kK BZøwxb eøwUwdê„ xKìç KLdI dwkykw xQUËK eËrxd, gkv ewlöw xbËtËQ oiwd-ZwËl„ GxlUw ÌoB eÞxZËjwxMZwkB GKRd eÞxZËjwMy„ jÖËMk pwItwk exkgZêËdk ovËM ovËM G ÌbËmk ZkØYËbk iËcø oÙxÄ pËtËQ iWwdê xiDxjËKk AwËgbd„ ÌoB AwËgbËd owrw xbËtB GxlUwk D¤wd„ Zwk Mwd Ìj ÂcÖ AwcÖxdK gwvlw MwdËK oiÙ¦ KkËQ Zw dt, gkv ewmwewxm Rwdwd xbËâQ ovMyZ RMËZ dwkyk AgþÿwdI„

GxlUw, GB eÞRËdôk eÞxZmÛØxZmyl KŸxmùeyËbk iËcø GKRd„ MwËd Zwk pwËZLxr pËtxQl 3 gQk gtËoB„ Gk ek Rygd eËak GK ÌiwËr GËo jÖ£ß pd göøwK gøwË«k ovËM„ ovMyZwvMËd ea Plwk ÂkØ GLwd ÌaËKB„ oóeÛxZ daê owDa BDxdhwxoêxU ÌaËK BvËkxR owxpËZø Adwoê Ìmn Kkw GxlUw ÑbxdK ‘ÌWBxl ýUwk’-Gk ovËM MZ xZd gQk jwgu jÖ£ß AwËQd„ ovMyZËK xZxd Ìemw xpmwËg xdËZ dw PwBËlI Gk iËcøB Ìg^ËP awKËZ Pwd„ Zwk xi…W owóeÛxZK, Aøwlgwi-Gk dwi ‘kwMw’ eÞmvow K×xrËtËQ AovLø ÌmÛwZwk„ GB Aøwlgwi-G Zwk ovËM AwkI jwkw kËtËQd­

1. Rt; 2. AwxmK; 3. xPmxZ; 4. Gikwd, 5. dwxfo

ÌRwtwd ÌgBj : bø xlËR«

iwdg Rygd oyxiZ, q×bÛ Ggv GK AËaê Aaêpyd„ GB AwewZ Aaêpyd RygdËK AaêeÔYê I iÔløgwd KËk ÌZwËl iwdÖËnk Kiê Ggv iwdÖËnk hwlgwow„ GB bÖBxU xgnËtk ovËM dwkyk Mhyk oóeKê kËtËQ„ dwkyk ovËM oóeKê, dwkyk Rdø hwlgwow AËdK oit AwiwËbk qËt ÌfËl, iÙZ×øk þñwb Ìbt, Awgwk RygdËKI ÌgwSwt, RygËdk o¹Ë¬ šwd Ìbt„ jwkw eÞKÚZ Kxg ZwËbk KxgZw†Ëlw ÑZxk pt dwkyk AwbËlB„ dwkyk iÖLâQxg, mkyËkk eÞxZâQxg Kxgk m˲ Deiwt AgËlwKd Kkw jwt„ GKUw oit xQl jLd dwkykw xQl Kxg-owxpxZøKËbk hwgdwk ÌLwkwK„ NÖËk xfËk dwkykwB þÿwd ÌeZ Kwgøciyê ÌlLwt„ xKìç AwR dwkykw DËV GËoËQ LgËkk KwMËR, pËt DVËQ owcwkY ÌaËK xgËmn„ Zwkw GLd Awk KwËgø KxgZwt oyiwg¦ ÌdB„ ZwB gÖxS cyËk cyËk KwËgøk ko ÂxKËt jwËâQ, gøaê Kxgkw ogwB pËt DVËQ JedøwxoK Aagw eÞwgx¬K„ dwkykw AwR GxMËt jwËâQ bÖkìZô MxZËZ„ ZwËbk AMÞjw¢wk jwkw ea eÞbmêK ÌoB AwËlwKgxZêKwËbk iËcø DËlöLËjwMø GKxU iwdÖËnk dwi ÌRwtwd ÌgBj„ MZ mZwx²k 60-Gk bmËKk ogËPËt AwËlwxPZ †xUKËtK iwdÖËnk iËcø xZxd xQËld AdøZi„ ZwËK ÌfwK oiÛwšÞy glËl ÌiwËUB AZ×øx£ß pËg dw„ ÌfwK RMËZk xgþôt GB ovMyZ xmùey GKwcwËk GKRd MwxtKw, ÌlxLKw Ggv Kxg„ Zwk MwËdk hwnwt f×ËU DVZ iwdgZwËgwËck AwËgbd, KxgZwt DËV AwoZ oiwR gøgþÿw exkgZêËdk Awpµwd„ og xixlËt xZxd xhËtZdwi jÖ˦k oit GKRd eÞxZgwby KŸþñk kØËe AwxghÓêZ pËtxQËld„ kwÄÛjËìèk KlK±wt dwrw xbËZ GËKk ek GK xiDxjK Aøwlgwi Ìgk KËkËQd, jÖMlgxëb pËtËQd owrw RwMwËdw kK ýUwk gg xWlwËdk owËa„ bÖBRËd xiËl GK ovËM Aw¢ßiY KËkËQd ZuKwlyd okKwk I oiwR gøgþÿwËK„ GhwËg ÌgBj Zwk xPìZôw hwgdw I iZwiZËK xdËRk iËcø Mx«g¦ dw ÌkËL QxrËt Ìbd owcwkY iwdÖËnk iËcø„

ÌRwtwd ÌgBj RdôMÞpY KËkd 1941 owËlk 9 RwdÖtwxk, xdD BtKê-Gk ýUøwËUd AwBløwË«„ ebwaêxgšwdy W. AwlgwUê ÌgBj I ÌRwtwd xgÛR ÌgBj -Gk xZd ÌiËtk iËcø xZxd x§Zyt„ Zwk iw xQËld GKRd Bvxlm ÆxUm, AwËixkKwËZ iwBËMÞU KËk Awow dwUøKlwk AcøweK I GxeËÆwewxltwd PwËPêk GK xixdýUwËkk ÌiËt„ IxbËK Zwk gwgwI xQËld Ìix…ËKwk GKRd PwPê xixdýUwk-Gk oìZôwd„ ebwaêxgšwdy, MËgnK I BDËdËÆwk ekwimêK xpmwËg Zwk gwgwk xgþZôÙZ KiêKwË¡k KwkËY ZwËK ÌbËmk I ÌbËmk gwBËkk xgxhdí AvËm ÌjËZ pËtxQl„ ÌgBj-Gk ÌQwUËglw KwËU KõwËkëo ÌoëUwk dwËi xdD BtKê -Gk GKxU ÌQwU mpËk„ GKU× gr pËZB xZxd PËl AwËod KøwxlËfwxdêtwk ÌkWløwË«„ GLwËdB cyËk cyËk ÌgBËjk oÖ® eÞxZhwk xgKwm NUËZ ÂkØ KËk„ Zwk oiwRoËPZdZw I ovMyZËeÞi MËr IËV LÖg Aùe gto ÌaËKB„ Zwk gto jLd 14 ZLdB xdËRËK ÌiËl ckwk eÞai oÖËjwMUw AwËo„ Ìo oit Zwk Æ×Ël GKxU UøwËlëU Ìmw’ AdÖxÅZ pt Ggv xZxd DK×ËlËl (lelfYfY) dwiK jìè gwxRËt ‘pwxd lwh’ dwËik MwdxU Mwd„ ovMyZ RMËZ ÌgBj-Gk AwZôeÞKwmUw pt GLwËdB Ggv GB MwËdk iwcøËiB„ Gk eËkk MùeU×K× oflZwk I xgkwipyd AMÞjw¢wk„ ¢ßËiB pËt DVËZ awËKd †kØZòeÔYê I oºwgdwit„ ÌjwM Ìbd pwB Æ×Ëlk ovMyZ bËl, ewmwewxm GKKhwËgI Mwd MwBËZ ÂkØ KËkd„ GKB oiËt MyUwk gwRwËdwUwI k® KËk ÌfËld„ KËtK gQk ek Zwk gwgw GiAwBxU-ËZ PwK×xk xdËt ÌgwýUËd GËl ÌRwtwd ÌgBj ÌgwýUd BDxdhwxoêxUËZ xKQÖxbd dwUøKlwt erwËmwdw KËkd„ erwËmwdwk f^wËK f^wËK xgxhdí Kxf pwDËj, KËlËRk ewxUêËZ I KdowËUê Mwd MwBËZ awËKd„ BxZiËcøB xKQÖUw exkxPxZ ÌeËZ ÂkØ KËkËQd ZËg xdËRËK AwlwbwhwËg exkxPZ Kkwd 1959 owËl AdÖxÅZ xdDËewUê ÌfwK ÌfxýUhøwl -G„ G oit jÖ£ß pd høwdMwWê dwËi GKxU ovMyZ bËlk ovËM jwkw xQl ÌlwKovMyZ-xhx£K„ høwdMwËWêk oboø pItwk ek Zwk AMÞjw¢wUw gwrxZ ÌgM ewt„ høwdMwWê eÞaËi ÌgBËjk MwËdk QËëb xdDËewUê ÌfwK ÌfxýUhøwl eÞwt GKwB RxiËt ÌZwËl„ Zwkek Zwkw 1960 owËl eÞKwm KËk ÌgBËjk eÞai xiDxjK Aøwlgwi„ AøwlgwixUk dwiKkY pt Zwk dwËiB: ‘ÌRwtwd ÌgBj’„ Zwkek jw NËU ZwËK glw jwt BxZpwo„

ÌgBj-Gk MwËdk Kaw I oÖËkk SvKwk ovMyËZk oKl ÌmÛxY I oKl kwÄÛyt oyiwdwk Mx¡ ÌexkËt QxrËt eËr PwkxbËK„ GKRd xiDxjxmtwd I iwdÖn xpmwËg Zwk eÞxZÅw ÌgËr PËl xgeÖl MxZËZ„ oiËtk ÌoÛwËZ hwoËZ hwoËZ GKoit dwMxkK AxcKwk I mwxìZô AwËëbwlËd RxrËt eËrd„ Axpvo eÞxZËkwc dyxZk GKRd iÖLew¢ pËt Ggv ÑdxZKZwpyd mwoKËbk xgkØ˦ eÞxZgwby pËt xZxd okKwkËK Kk xbËZ AþñyKÚxZ Rwdwd GB jÖx£ßËZ Ìj, okKwk ÌoB KËkk UwKw xhËtZdwi jÖ˦ gøt KkËg„ xZxd MwËdk iwcøËi RdoËPZdZw oÙxÄ KkËZ ÌPËtËQd jwËZ KËk owcwkY iwdÖn okKwxk Agøgþÿwedw I ¸wìZôdyxZk þñkÕe RwdËZ ewËk„ xZxd Mwd ÌMËt ÌMËQd eÞxZxU HxZpwxoK  DËbøwËMk oiaêËd„ iwdgZwk og†Ëlw AwËëbwlËdB Zwk ofl AvmMÞpY oxZøB ZwËK AowcwkY KËk Z×ËlËQ„ ZwQwrw xZxd Axpvo eÞxZgwËbk GK dZ×d iZgwb gw cwkw ÑZxk KËkËQd oiMÞ KøwxlËfwxdêtw RÖËr, jw GLdI xgbøiwd„

ÌgBj Zwk xdËRk RygËdk lqø oóeËKê gËlËQd, ‘Axpvow Ggv owiwxRK exkgZêËdk eÞxZ Awiwk GKwMÞZw I xdÅw ÂkØ pËtxQl Awiwk DK×ËlËl pwËZ Z×Ël ÌdItwk AËdK eÔËgêB Ggv GUw PlËg Awiwk iÙZ×øk AwM ejêìZô„’

ÌRwtwd ÌgBj 1971 owËl ÌixWxod ÆtwËk RRê pøwxkod Ggv gg xWlwËdk ovËM gwvlwËbËmk iÖx£ßËjw¦wËbk Rdø Zpxgl MVËd AwËtwxRZ KdowËUê Mwd KËkd„ iwdgZwgwby GB xgLøwZ iwdÖnxU ÌmÛwZwiËd Ìg^ËP awK×K jÖM pËZ jÖMwìZôk„

ÌRwtwd ÌgBj-Gk ÌiwU 31xU xiDxjK Aøwlgwi Ìgk pËtËQ„ Gk iËcø AwËlwxPZ KËtKxUk dwi xdËP ÌbItw pl­

• 1.          Wwti« Aøw« kwýU Bd bø gÖlxkv

• 2.         þeyxKv Ag WÛyio

• 3.         Ìeö xi gøwKItwWêo

• 4.         xkv Ìgi Ìglzoz

• 5.         Md fÝi ÌWdzRwk

• 6.         WwKê KWêo Ad G xgM MyUwk

• 7.         Ìgwxkv ovo

AwËlw QrwËâQ

‘xW kK ýUwk’

‘ÌKõwRAwe Itwd’-Gk ek ogËPËt owrwRwMwËdw Ggv AwËlwxPZ xUxh ÌeÞwMÞwixUk dwi ‘xW kK ýUwk’„ xWRÖo Ggv ‘PøwËdl AwB’-Gk Ìj#a DËbøwËM exkPwxlZ GB ýUwk owPê eÞËR˃k AwIZwt owkw gwvlwËbm ÌaËK xkbxiK Ggv kK KŸ PwItw pËtxQl„ AovLø eÞxZËjwMy ÌUeËkKWêwk-G ZwËbk KŸ ewxVËtxQl AwBtÖg gwâP×k KwËQ; xZxdB pËâQd eÞcwd xgPwkK Ggv AdÖÅwËdk oiìñtKwky„ ‘xW kK ýUwk’ iÔlZ ZwkB xPìZôwk fol„

MZ 10 ÌfgÛØtwxk ¢ßgwk o¬øwt ipwLwlyk ÌþewUêo ÌRwd-G xdgêwxPZ pËt ÌMl MÞwiyYËfwËdk xWRÖo AwËtwxRZ ovMyZ eÞxZhw AËìñnËYk eÞxZËjwxMZw ‘xW kK ýUwk’-Gk ÌoËK« fwBdwl kwD« ÌaËK 10 eÞxZËjwMy-ÌK xdgêwxPZ Kkw pt„ Gk AwËM 6 pwRwk eÞxZËjwMy ÌaËK xdgêwxPZ pd Ìokw 30 Rd„ ZwËbk icø ÌaËK ÌoËK« fwBdwl kwDË« D£yYê pd 20 Rd„ 20 RdËK 5xU MÞØËe hwM KËk owRwËdw pËtxQl ÌoËK« fwBdwl kwD«„ MZ iwËok 10 ZwxkL eÞxZ MÞØËek 4 RËdk iËcø 2 Rd DVËld fwBdwl kwDË«„ MÞØe ‘G’-ËZ xQËld owliwd, AeÖ, Bhwd I ÌowËpl„ GLwd ÌaËK awWê fwBdwl kwDË« DËVËQd owliwd I AeÖ„ ‘xg’ MÞØËek oÖxþôZw, Âh, U×óew I kxdk icø ÌaËK D£yYê pËtËQd oÖxþôZw I Âh„ ‘xo’ MÞØËek BËìZôpwb, oiÛwU, kwxgµ I dRkØËlk icø ÌaËK xUËK ÌMËQd BËìZôpwb I oiÛwU„ ‘xW’ MÞØËek iwoÖb, Awxid, iwpiÖb I xmxmk-Gk icø ÌaËK xUËK AwËQd iwoÖb I Awxid„ Awk ‘B’ MÞØËek ovMyZw, xdlt, ZwxRd I Ahyk iËcø fwBdwËl DËVËQd ovMyZw I xdlt„

ÌiwU 6 pwRwk eÞxZËjwMyk iËcø xUËK awKw 20 Rd eÖËkw AdÖÅwd MwËd MwËd iwxZËt kwËLd„ eÞxZËjwMyËbk MwËd xgPwkK, bmêK-ÌmÛwZw GidxK DexþÿZ jwkw jwkw xQl ogwB GZB iÖˆ pËt xMËtxQl Ìj, ‘ÌK Ìgxm hwl Mwt?’ G eÞmíxU ZLd AgwìZôk iËd pxâQl„ ZgÖ xgPwkKËbk 60 mZwvm Ggv bmêK GoGiGo-Gk 40 mZwvm ÌiwU 100 mZwvËmk iËcø oËgêwâP d¹k jwkw ÌeËtËQd, ZwkwB GLd xUËK AwËQd„

Ìokw 10 Rd gwQwB-Gk eÞx¢ßtw oóeËKê eÞxZËjwxMZwk xgPwkK AwBtÖg gwâP× gËld, ‘eÞxZËjwMyËbk Mwd exkËgmËdk oit Awikw lqø ÌkËLxQ ZwËbk Dek„ exkiwe KËkxQ ZwËbk eÞxZhwk„ ewmwewxm exkiwe KËkxQ ZwËbk KËŸk ckd, DeþÿweËdk hvxM„ dwdw xbK xgËgPdw KËk Awikw d¹k xbËtxQ„ ovËM bmêËKk GoGiGo ÌZw AwËQB„’

ee oiÛwU AwRi Lwd gËld, ‘eÞxZËjwMyËbkËK og xgnËt Awikw xgPwk KËkxQ„ Mwd pËâQ xK dw, oÖk-Zwl-lt xVK AwËQ xK dw, DâPwkËYk Agþÿw ÌKid­ og ckËdk L^ÖxUdwxU xbK ÌLtwl ÌkËLxQ, jwËZ AwiwËbk Ìbm Ìokw xmùeyËbk ewt„

Ìokw 10-G D£yYê pItwt Awdëb eÞKwm KËk xdlt gËld, ‘LÖgB hwl lwMËQ awWê fwBdwl kwDË« DdíyZ pËZ ÌeËk„ G Rdø Awxi eÞaËi oÙxÄKZêwËK cdøgwb RwdwB, Zwkek gwgw-iw-ÌK„ Awiwk xgmðwo, Awxi G AdÖÅwËdk Ìmn ejêwËt Ìe#^Qg„

oÖxþôZw gËld, ‘Awxi LÖg LÖxm„ xgPwkK§t Ggv bmêKËbk cdøgwb RwdwB AwiwËK G AgþÿwËd Awdwk Rdø„’ AdÖÅwËdk Ìmn ejêwËt Ìokw 10 RdËK xdËt AwBtÖg gwâP× I AwRi Lwd Mwd exkËgmd KËkd„ AwRi LwËdk MwItw ‘Ìkl lwBËdk H gxþZôËZ, RËdôxQl GKxU ÌQËl’ MwËdk ovËM KŸ Ìilwd ogwB„ ‘xW kK ýUwk’-Gk fwBdwl kwDË«k eÞxZxU GxeËowW ÌbLwËdw pËg ÂcÖiw¢ ‘PøwËdl AwB’ËZ eÞxZ 墧 I ivMl gwk kwZ 9Uw 30 xixdËU„ GB AdÖÅwËdk bmêK pËt KŸ Ìilwd AwMwiy xbËdk ‘kK ýUwk’Ëbk ovËM, jwkw ÌdZÚZò ÌbËg AwMwiy eÞRdôËK„ oÖZkwv ÌiwgwBl xdËt eÞþçZ Ìpwd Ggv ÌhwU xbd Awedwk eQËëbk ‘kK ýUwk’-ÌK„

ÌfÝËi oZøxRu kwt