|
ogwk AwËM Awxi GKRd
gwvlwËbxm iËWl
14
gQk gtËo ÌfÝé ÌUÛW Ìmw’-Gk køwËóe p^wUw xbËt ÂkØ Zwk
Køwxktwk„ xgxg kwËoËlk ovËM BDËdËÆw’k føwmd Ìmw’„ l«d
føwmd DtyK NÖËk Awgwk gwvlwËbËm„ AZ”ek GK gQk xgkxZ„
Awgwk ÂkØ iwxpd LwËdk ovËM Awrv-Gk iËWl pËt„ ‘gÛwBWwl
Gxmtw’ NÖËk 17 gQk gtËo ‘xio gwvlwËbm 2001’ ÌLZwg ARêd„
ÌoLwd ÌaËK ÌowRw owDa AwxfÝKwt, ‘xio ItwÀê’ eÞxZËjwxMZwt
eÞai gwvlwËbxm eÞxZËjwMy Ìj xKdw 12Zi þÿwd AxcKwk KËk
ÌbËmk dwi DŒòl KËkËQ„ ÌbËm xfËk pËtËQd hwkZyt PøwËdl
‘Zwkw’ xUxh’k xhËR„ Gkek erwÂdw KkËZ eÖËd’k DË¥Ëm jw(W)w
Ggv ÌgwË’ËZ dZd KËk køwóe iËWxlv-Gk ÂkØ„ lxkËtl, ZwR
fwBhýUwk, xkI RÖËtlwxk op AovLø eËYøk iËWl ZwgwooÖi
ÌfkËb#o mwId-Gk KiêËq(W) ÂcÖ gwvlwËbm Awk Bx«tw dt„
xgþZôÙZ pËtËQ ewxKþZôwd, eøwxko, xilwd op føwmËdk
eÞwYËKëbÛ†ËlwËZ„ xio gwvlwËbm mwId LÖg xmMxMkB KwR ÂkØ
KkËZ jwËâQd xdDBtËKêk ÌfwWê iËWxlv GËRxëok ovËM, GidxU
Awmw Kkw pËâQ„ gwvlwËbËmk GB oÖewk iËWËlk AwËbøwewìZô
RwdwËâQ Køwdhwo„
køwóe pl xmËùek Gid GKUw
iwcøi jw iwdÖnËK xgËdwxbZ Kkwk owËa owËa, ÌbËmk xmùe I
HxZpøËK Z×Ël cËk, jxb Zw oxVKhwËg Deþÿwed Kkw jwt„
ZwQwrw køwóe pl ié xhx£K GKxU ewkfËiêëo jwk iwcøËi
xmùeykw okwoxk bmêKËbk xgËdwbd xbËZ ewËk„ G ckËdk iwcøËi
xdËRk Køwxktwk MËrËQd mwId„ køwóe iËWxlv Zwk ÌPwËL xKkKi?
mwIËdk iËZ G ckËdk iwcøËi KwR Kkw GKU× PøwËlx™v KwkY
ewkfiê Kkwk Rdø LÖg Ki oit ewItw jwt„ 1 xixdËUk iËcø
ewkfiê KËk KõwËtëUËK ÌbLwËZ pt, ZwËbk xgËdwxbZ KkËZ pt„
GB GKUw xixdU GKxbK xbËt LÖgB iRwk, iËd KËkd mwId„ KwkY
H oiËtk iËcø bmêKËbk Awdëb ÌbItw Ggv ZwËbk dRk ÌKËr
ÌdItw Ìgm KxVd GKUw PøwËlË™k gøwewk„ Awk GB PøwËl™B xeÞt
mwIËdk„
ÂkØk
Mùe
iËWxlv-Gk mL xQl Zwk
ÌQwUËglw ÌaËKB„ jLd gto iw(W) 14 gQk ZLd xgxg kwËoËlk
ovËM eÞai AwËod G RMËZ„ ÂkØËZB ÌfÝé ÌUÛW Ìmw’-Gk køwËóe
Avm xdËtxQËld„ Gkek xgxg kwËoËlk ovËMB BëUwkdøwmdwl Ìmw’
Kkw ÂkØ KËkxQËld„ GËK GËK l«d føwmd DtyK,
owdfÝwxëooËKw-ÌZ BDËdËÆw’k føwmd Ìmw’†ËlwËZ Avm ÌdItw„
GhwËg GK gQk ÌjËZ dw ÌjËZB Awgwk l’w xgkxZ„
xio
gwvlwËbm
gto jLd 16 Q^ÖËtËQ ZLd
Awgwk AwMid mwIËdk ‘GxlU-2000’-Gk ovËM„ GB ovþÿwxUËZ Ìo
oit MwRy IgwtbÖlöwp þñed xQËld„ Zwkw BËhëU iøwËdRËiëU
KkËZd, føwmd Ìmw’ KkËZd„ mwId-I ZwËbk ovËM KwËR ÌlËM
eËrd„ KwR KkËZ KkËZB GKoit Avm Ìdd ‘xio gwvlwËbm’
eÞxZËjwxMZwt„ xQxdËt Ìdd xgRtyk iÖKU„ flmÛØxZËZ jw(W)wk
eÞþçxZ Ìdd ‘xio ItwÀê’ eÞxZËjwxMZwt jwItwk„ Gk AwËM KËtK
gQk gwvlwËbxm eÞxZËjwMykw ‘xio ItwÀê’-G Avm xdËt
eÞxZËjwxMZwk AwËtwRKËbk KwËQ ÌbËmk dwiËK exkxPZ KËkxQËld„
mwId xMËt eÖËkw xgmðËK RwxdËt Ìbd xZxd gwvlwËbËmk
eÞxZxdxcZòKwky„ Ìo gQk mwIdËK ÌbËL ogwB iËd KËkxQl Ìo
Bx«twk eÞxZxdxcZòKwky Aaêw” ‘xio Bx«tw’„ xKìç mwId ogwk
h×l hwxOËt Ìbd Ggv gwvlwËbxm eÞxZËjwMy pËt BxZpwËo
eÞaigwËkk iËZw xio ItwÀê eÞxZËjwxMZwt 12Zi þÿwd AxcKwk
KËkd„ GB eÞwx® jZUw dw xdËRk Zwk ÌPËt Ìgxm ÌbËmk„ gËl
mwIËdk iËd KËkd mwId eÞxZËjwxMZw AdÖxÅZ pItwk oiËtk
AdÖhÓxZk Kaw glËZ xMËt RwdwËld, 2000 owËl ‘xio ItwÀê’
pËtxQl ‘xio Bx«tw’ xeÞtwvKw ÌPwerw„ ZwQwrw GixdËZI ‘xio
ItwÀê’ eÞxZËjwxMZwt ‘xio Bx«tw’Ëbk xhZ LÖg m£ß; ÌoLwËd
AwiwËK ‘xio Bx«tw’ hwgw iwËd AwiwËK †kØZò ÌbItw Ggv ‘xio
ItwÀê’ ÌLZwg ARêËdk qiZw Awiwk AwËQ iËd Kkw„ Awk GB §ë§Uw
Ìo gQËkk ‘xio ItwÀê’ eÞxZËjwxMZwk ogËPËt iRwk xgnt xQl„
mwIËdk RygËdk mL xQl xZdRd gøx£ßk ovËM owqw” Kkwk„ GKRd
pËld Ìdlod iøwË«lw, gwxK bÖRd pËld Kxf Awdwd I RÖxltw
ikËl„ Gk iËcø ‘xio ItwÀê’ eÞxZËjwxMZwt xMËt Ìdlod
iøwË«lw I RÖxltw ikËl’k ovËM ÌbLw pËtËQ„ ‘xio ItwÀê’
ÌiËtËbk Rdø LÖgB oóiwdRdK GKxU ÌLZwg„ Awk Gk xeQËd Ìj
gøx£ßxU kËtËQd xZxd RÖxltw ikËl„ G KwkËY mwId ZwËK LÖg
mÛ¦w KËkd„ fwBdwl kwD« ÌmËn mwId jLd 12Zi þÿwd AxcKwk
KkËld ZLd ZwËK Ggv gwvlwËbmËK AËdËKB xPËdËQd„ gwvlwËbm
oóeËKê Ìjog ¸wìZô cwkYw xQl Ìo†ËlwI PËl xMËtxQl„ Ìooit
‘xio ItwÀê’-Gk AwËtwRKkw Ggv RÖxltw ikËl mwIdËK ÌbËm GËo
eÞPwkYw PwlwËdwk Kaw gËlxQËld„ Zwkw Awmðwo xbËtxQËld
‘xio ItwÀê’ eÞxZËjwxMZwt gwvlwËbmËK GKUw m£ß xhZ MËr
ÌbItwk, xKìç bÖ”ËLk xgnt GB Ìj mwIËdk eËk Awk ÌKwdI
eÞxZËjwMy ‘xio ItwÀê’ eÞxZËjwxMZwt jwtxd„
xio gwvlwËbm mwId-ÌK ‘xio
Bx«tw’ iËd Kkw pËl eÞKÚZ ‘xio Bx«tw’k eÞxZx¢ßtw ÌKid xQl„
mwId RwdwËld, LÖg Lwkwe KwkY ‘xio Bx«tw’kw xio ItwÀê
eÞxZËjwxMZwt xMËt LÖg Ìþemwl UÛyUËiëU ewt„ jw xKdw Ìogwk
Awxi ewxâQlwi xio gwvlwËbm pËt„ GB Agþÿwt h×l ÌgwSwgÖxS
g¬ KkËZ AwiwËbk gøwR exkËt ÌbItw pËtxQl„ jwk jwk gøwËR
Zwk Zwk ÌbËmk dwi„ jwk jwk ÌbËmk dwËi eÞxZËjwMykw exkxPZ
pËt ÌMl, gøx£ßdwËi dt„ RÖxltw ikËl ogwBËK gøwR exkËt
ÌbItwk ekI ‘xio Bx«tw’k mwIËdk eÞxZ gøgpwk ÌZid hwl xQl
dw„ ZwkekI ÌogQk xio Bx«tw 20-Gk iËcøI þÿwd ewtxd„ ZwB
mwIËdk g£ßgø pl, AwikwI ewxk„ ÂcÖiw(W) Ki Ìoùf KdxfËWëo-Gk
KwkËY Awikw xexQËt exr gwkgwk„
TT‘xio ItwÀê’ eÞxZËjwxMZwt
xMËtxQËld 2001 owËl„ xfËk GËo ÌbËmB KwR ÂkØ KkËld„ ‘xio
ItwÀê’ eÞxZËjwxMZwt jwItwk AwËMI ‘gÛwBWwl Gxmtw’-ÌZ Avm
xdËtxQËld„ xfËk GËoI Awgwk ‘gÛwBWwl Gxmtw’ËZ ÌMËld„
AwìZôRêwxZK føwmd iwËKêU oóeËKê cwkYw GhwËgB exkûKwk pËZ
lwMl„ 2002-Gk ÌoËïU’k xbxlöËZ ‘gÛwBWwl Gxmtw’t iwxpd
LwËdk ovËM KwR KËkxQËld mwId„ Zwk AwËMB Agmø iwxpd Lwd
mwId-ÌK Awrv-Gk iËWl KËkxQËld„ ÌoUw xio gwvlwËbm ÌLZwg
ARêËdkI AwËM„ Awrv Ggv iwxpd Lwd mwIËdk Rdø gr ckËdk
GKUw exkgZêd xQl„ eËk Agmø iwtwxok-Gk iËWl xpmwËgI mwId
KwR KËkËQd„
TTxio ItwÀê eÞxZËjwxMZw
ÌaËK xfËk mwId xKQÖxbd ÌRU ÌoU xe Awk-Gk ovËM KwR KËkËQd„
GQwrw AwkI AËdËKk ovËMB Ìooit KwR KËkËQd„ GkB iËcø dZ×d
GK §wk DËdôwxPZ pt mwIËdk Rdø„ Ìooit ÌgwË’ËZ ‘Zwkw’ xUxh
ZwËbk oóeÛPwk ÂkØ KkËZ jwxâQl Ggv gwvlwËbËm ‘GixUxh
gwvlwËbm’ ÌLwlwk xPìZôwhwgdw KkxQl„ GRdø GKUw ÌeÞwËiw
ÑZxk KkËZ PwxâQl Zwkw„ Zwk Rdø mwIdËK Zwkw xdgêwPd
KËkxQl„ GKB ovËM Zwkw ZwËK xhËR xpmwËgI xdËZ PwxâQl„
ZwËbk KëUÛwƒI hwl xQl„ mwId oóiZ pËld Ggv 2003 owËlk Ìi
iwo ejêìZô XwKwËZB KwR KkËld„ RÖËd xZxd PËl ÌMËld
ÌgwË’ËZ„ ÌoLwËd xMËt iËdwËjwMy pËld køwóe iËWxlv-G„
ÌgwË’k GlxWK xW oÖRw, lÖgdw GWwio, MËdm ÌmxV eÞiÖL
ÌKwxkIMÞwfwkËbk ovËM KwR ÂkØ KkËld„ ÌgwË’ËZ jwItwk Qt
iwo ek ‘Zwkw’ xUxh ÌaËK Awgwk ÌjwMwËjwM Kkw pl„ mwId
glxQËld, ‘ZLd Awxi ÌgwË’ËZ eÖËkweÖxk ÌoUzlzWz pËt ÌMxQ„
ZLd Zwkw gll bÖxbd KlKwZwt GËd mÔU KkwËg„ ÌoUw Awiwk eËq
oºg xQl dw xKìç Awxi gwvlwËbËmk ovËM GKUw ÌjwMwËjwM
kwLËZ PwxâQlwi„ ZwB ‘Zwkw’ xUxh-ÌK gllwi Awxi ÌgwË’ËZ
mÔU Kkg, jxb pt ZwpËl Awxi KwR Kkg„ Ìo AdÖjwty ÌgwË’ËZ
mÔU Kkw Awkº Kklwi„ ÌoB ovËM køwóe, fËUwmÔU, Deþÿwedw
ogxKQÖB PlxQl„ xKìç AwU iwo ek Zwkw gll ÌgwË’ dt
KlKwZwËZB mÔU KkwËg„ ZwB Ìmn Qt iwo KlKwZwËZB mÔU KkËZ
GËoxQ iwËo xZdxbd KËk„ ÌoRdø Zwkw AwiwËK ewxkmÛxiK
xbËtËQ jawja„ Zwk Dek gwvlwËbxm xpmwËg jawaê oóiwdI
KËkËQ„ AwxiI oóiwxdZ KwkY Awiwk iËd pt dw ÌKD Awiwk AwËM
Bx«twt xhËR xpmwËg KwR KËkËQ ZwI GixUxh’k ÌlwËMw xdËt„
TTBx«twt mwId xMËtxQËld
iÔlZ erwÂdwk Rdø„ eÖËd’k xgLøwZ xoigwËtwxoo-G BËKwdxi…-G
erËQd, ZwI ÆlwkmyËe„ ZËg iÔl N^wxU Zwk ÌgwË’ËZB„ 2003
ÌaËK 2006-Gk iËcø xZxd lxkËtl-Gk iËWl pËtËQd Ggv Zwk
gÛøw« Aøw’øwowWk xpmwËgI KwR KkËQd„ ÌgwË’k ÌMUIËt Ag
Bx«tw ZwR fwBhýUwk-Gk iËWlI xZxd„ Bx«twk xgLøwZ
RÖËtlwxkk gÛøw« xW bwiwo I xkI RÖËtlwxkk pËt Ìmw’ KËk
AwoËld eøwxko ÌaËK„ GQwrw køwóe ÌZw kËtËQB„ Bx«twk
xdKUwk ýU×ËWëUËbk Ìj xWjwBxdv føwmd Ìmw’ pt Zwb ovËM xZd
gQk KwR KËkËQd„ Gk Rdø KlKwZw, ÌgwË’, xbxlö ogLwËdB ÌjËZ
pt„ ÌbLw jwt iwËo 10/12Uw Ìmw’ awKËl GKUw Ìmw’k Rdø
bÖxbd oit xbËlI eÖËkw iwo xZxd NÖkËZB awËKd„ GZog køwóe
Ìmw’-Gk iËcø mwIËdk GKUw iRwk AxhšZwI AwËQ„ Bx«twk
xgLøwZ xoxktwl ‘ÌRxo Røwtow ÌKwxt Ìdxp’-ÌZ ZwËK oÖewk
iËWl xpmwËg Deþÿwed Kkw pËtËQ Bx«twk dwiKkw iËWlËbk ovËM„
GUw xQl og iËWlËbk H GxeËowËW GKUw Ìþemwl AøwxetwËkëo„
GUw GKxbK xbËt AxhdËt mwIËdk AxhËnK NxUËt xbËtËQ„
gZêiwd
pwlPwl
MZ gQk eøwxkËo xMËtxQËld
xW bwiwo I xkI RÖËtlwxkk Ìmw’ KkËZ„ xW bwiwo Ìgm xgLøwZ
gÛøw« pËlI xkI RÖËtlwxkk ovËM KwR KËk Awdëb ÌeËtËQd mwId
KwkY Zwkw ZwËK ‘xio gwvlwËbm’ exkPËt ÌRËdËQ RwxdËtËQ„
GidxK ZwËbk gÛøw« Aøw’øwowWk xpmwËgI mwIdËK exkPt KxkËt
xbËtËQ„ xKìç ÌoLwËd Bx«twk AËdK xgLøwZ iËWlkw xQËld„
xQËld ÌKwlKwZwk iËWl Ìkmxi ÌNwnI„ ZwËbk KwDËK gÛøw«
Aøw’øwowWk dw KËk mwIdËK Kkw pl„ G ejêwËt mwId gËld,
‘AaP gwvlwËbËm ÌbLw jwt Bx«twd iËWl Awdw pt„ GidxK
Bx«twd iËWlËbk xbËt xgxhdí eÞxZËjwxMZwt xgPwkËKk bwxtZò
ewld KkwËdw pt„ AaP gwvlwËbËmB AËdK ÌjwMø gøx£ß AwËQd
jwkw xgPwkËKk AwoËd goËZ ewËkd„ Awxi iËd Kxk Ìoog ÌjwMø
gøx£ßËbk GB oóiwdU×K× ÌbItw DxPZ„’ gwþZôg AxhšZw ÌaËK
mwId gËld, ‘Awikw hwkZytËbk xdËt jZ dwPwdwxP Kxk Ikw
ÌoKki dt„ Bx«twd GK ÌKwxkIMÞwfwËkk KwËQ ewxKþZôwd I Adø
GKxU ÌbËmk bÖRd KõwËtëU AwiwËK ÌL^wR KËkxQl KwËRk Rdø„
ÌoB ÌKwxkIMÞwfwk ZwËbk gËl xbËtËQ Awiwk ovËM Zwk
ÌjwMwËjwM ÌdB„ ÌmËn Zwkw Bx«twd GKRd iËWlËK xdËt xMËt
Ìmw’ KËk GËoËQ„ eËk Adø GKRd ÌKwxkIMÞwfwËkk iwcøËi ÌoB
bÖRd KõwËtËëUk ovËM Awiwk ÌbLw pItwt Awxi ogxKQÖ RwdËZ
ewxk„ Awiwk Kaw pl AwiwËK KõwËtëU ÌL^wR Kkwk ek Bx«twd
ÌoB ÌKwxkIMÞwfwk AwiwËK gwb xbËt Zwk ÌbËmk iËWlËK xdËâQ„
AaP Awikw Bx«twd ÂdËl ewMl pËt jwB„ ÌoB ÌKwxkIMÞwfwËkk
ovËM Awxi KwR Kxk iwËS iËcø„ xKìç BëUwkdøwmdwl Ìmw’ xQl
gËl Ìo AwiwËK dw xdËt xdËRk ÌbËmk iËWlËK oÖËjwMUw KËk
xbËtËQ„ jxbI eøwxko I ewxKþZôwËdk H Ìmw’bÖËUwËZ AwxiI
Avm xdËtxQ„ AaP gwvlwËbËm Awikw pËl jwËK KõwËtëU L^ÖRËQ
ZwËK xdZwi, hwkZyt pËl ÌZw AwkI LÖxm pZwi„ Awikw xdËRkw
jxb xdËRËbk xdPÖ KËk ÌbxL ZwpËl AdøkwI ÌZw ÌohwËgB ÌbLËg„’
hxgnø”
exkKùedw
ÌohwËg exkKùedw KËk xKQÖB
KËkd dw xZxd„ ÌQwUËglw ÌaËK mL xQl gøwxkýUwk pËgd„ KwkY
gwgw oÖxeÞi ÌKwËUêk x¢ßxidwl l’Btwk„ xKìç GLd BËKwdxi…-G
MÞwRÖËtmd KkËQd„ Ælwkxme ÌeËt erËQd eÖËd’k xoigwËtwxoo-G„
GxeÞËl MÞwRÖËtmd Ìmn pËl Awgwk ptËZw Ælwkxme xdËt
iwýUwoê Ìmn KkËgd„ Ælwkxme ewItwUw xQl Zwk Bx«twt jwItwk
iÔl KwkY„ GËZ AxhhwgKkwI LÖxm AwËQd„ erwËmwdw xVKiËZw
PlËl iËWxlv KËk Awk jw-B KËk, gwxr ÌaËK ÌKwdI xdËnc ÌdB„
ZËg ÌQwU Ìglwk mL eÔkËYk Rdø mwId RygËd GKgwk l«Ëd xMËt
1 gQËk ‘gwk’ Ìmn KkËZ Pwd Ggv l’Btwk pËZ Pwd„ erwËmwdw
Qwrw iËWxlv Awk Ìmw’xgj Zwk RygËdk GK AxgËâQbø Avm„ GK
oit iËWxlv xQl eøwmd, GLd ÌoUw pxgËZ exkYZ pËtËQ„ AwËM
mL KËk Ìmw’xgËj KwR KkËlI GLd GËK eÞËfmdB glw PËl„ ZËg
Ìmw’xgj GLd eÞËfmd pËlI ogoitB eøwmd xpmwËg awKËg Ggv
ÌoB ovËM mwIdI Ìmw’xgËjk ÌKwawI dw ÌKwawI awKËgd„ GB
Möøwiwkwo RygdUw ÌQËr xZxd awKËZ ewkËgd dw„
gÛwBWwl
Gxmtw
‘xio gwvlwËbm’ pItwk AwËM ÌaËKB ‘gÛwBWwl Gxmtw’t Avm
xdËâQd mwId„ xKQÖxbd pl ewxKþZôwËd gÛwBWwl Gxmtw Ìmn KËk
AwoËld„ Ìmw’-Gk Ìmn xbd LÖgB †kØZòeÔYê„ GB xbd og
xWjwBdwkkw xfdwËl MwDd Ìmw’ KËkd„ 36 Rd xWjwBdwk xQËld
xgxhdí ÌbËmk„ mwId Ìoxbd Awxdlw pK, ÌkRItwd ÌgM, iwxpd
Lwd Ggv Ìlgwdxd GKRd xWjwBdwËkk xfdwËl MwDd eËkxQËld„
ILwËd AËdK oÖewk iËWl xQËld ewxKþZôwËdk I Bx«twk„ ogwBËK
ÌbLwk ek Zwkw Awiwk pwËZ ZwËbk ÌewmwK cxkËt xbl Ggv gll
Zwkw Awiwk KwËR oìçÄ, Zwkw PwËâQ Awxi Ìjd ZwËbk ovËM
BëUwkdøwmdwxl KwR Kxk„ GgwËkk ‘gÛwBWwl Gxmtw’t Avm ÌdItw
ÌgýU xWjwBdwkËbk iËcø iwxpd Lwd I ÌkRItwd ÌgM føwmd
DtyËKk Rdø AwiwËK Awgwk WwKËQd„’
TTAwiwËbk ÌbËmk gZêiwd
føwmd xodwxkI oóeËKê mwIËdk iìZôgø: føwmd xodwxkI AËdK
gbËlËQ„ dZ×d iËWl AwoËQ ZËg exkgZêdUw exjxUh AËaê pItw
DxPZ„ GKRd iËWl jxb xPìZôw KËk Awiwk Ìj KwR KkËZ pËg
ÌoUw hwl dw Lwkwe hwgwk eÞËtwRd ÌdB, ZwpËl ÌoUw xVK dt„
jwk jwk ewkËowdwxlxU AdÖjwty PlËZ pËg„ GKRd iËWl jxb
xPìZôw KËk mUê ÆwUê Awk yhËlo ekËg KwkY Ìo iËWl, ZwpËl
pËg dw„ iËWl pItwk KwkËY xgËmn ÌewmwK ekËZ pËg xKvgw
xgËmn KwkI ovËM g¬×Zò KkËZ pËg GUw xVK dt„ GKRd eÞËfmdwl
iËWl Kaw glËg, ewxkmÛxiK ÌdËg, KwR KkËg, Awlöwp pwËfR
ÌbËg, Awgwk jxb KwR awËK ZËg ÌbLw pËg„ xKìç bÖ”ËLk xgnt
pl AwiwËbk GLwËd iËWlËbk ovËM xWjwBdwkËbk oóeKê GidB jw
AgwK pËZ gwcø KËk„ jwkw iËWl Zwkw dw pt dZ×d, xKQÖ RwËd
dw„ xWjwBdwkkw ÌZw ZwËbk ÌmLwËZ ewËk„ iËWlËbk xbK ÌaËK
glËZ pËl glg Gog iËWlËbk AËdK xKQÖ xmLËZ pËg„ køwóe
iËWxlv pl ÌgxoK„ GLwd ÌaËKB owcwkYZ iËWlkw ÂkØ KËk„
køwóe-Gk eËkB KwËRk Ìq(W) ÑZxk pt Ìjid fËUwmÔU, xUxh
Kiwxmêtwl eÞhÚxZ„ ogckËdk KwR KkËZ eQëb KËkd mwId ZËg
ÂkØ ÌjËpZ× køwóe xbËtB ZwB køwóe Ìmw’ KkËZB Ìgxm Awdëb
ewd„ Zwk iËcø xWjwBdwkËbk Ìmw’ KkËZB Ìgxm iRw lwËM Zwk„
ZËg xWjwBdwkËbk Ìmw’ Kkw KxVdI gËU„ KwkY iËWlkw ÌiKAwËek
ek AËdK oit xdËRkw Awgwk ÌoUw xVK KËk xdËRk iËZw KËk,
xKìç xWjwBdwËkk Ìmw’ Kkwk oit Zw Kkw jwt dw„ xWjwBdwk
Zwk KõwËtëUËK ÌjhwËg ÌbLwËZ Pwt iËWlËbk ÌohwËgB xdËRËK
Deþÿwed KkËZ pt„ mwId GKUw DbwpkY xbËt glËld: Bx«twk
xgLøwZ xWjwBdwk xkZ KiwËkk Ìmw’ KËkxQËld, ÌoLwËd GKRd
xgLøwZ iËWl xQl ‘oweíw’, ÌýUËR DVwk AwËM xkZ Kiwk ZwËK
DVËZ xdËnc KkËld KwkY oweíw’k Ìptwk ýUwBl Zwk eQëb ptxd„
xWjwBdwËkk Ìmw’†ËlwËZ ZwËbk IhwËg xdËRËbk ZËl ckËZ pt
ÌjUw xWjwBdwk ÌbLwËZ Pwt„ lÔKUw ÌohwËg xbËZ pt jw
xWjwBdwËkk ÌewmwËKk ovËM jwt„ ZwpËlB xWjwBdwk LÖxm„ Awk
GB KwRUw køwóe iËWxlv-Gk ÌqË(W) KLdI KLdI PøwËl™ pËt b^wrwt„
Ìbmyt
ÌeÞqweËU PøwËl™
mwId glËld, ‘Awxi ogoit
gxl AwiwËbk ÌbËmk føwmd B«wxýUÛ GZ gr dw, ZËg AwiwËbk
hwl xWjwBdwk AwËQ jwkw AËdK hwl KwR KkËQd„ AwiwËbk ÌbËmk
xWjwBdwkkw AwìZôRêwxZK føwmd iwËKêËU xMËt AwìZôRêwxZK
xWjwBdwkËbkËK KxVd eÞxZËjwxMZwt Awdwk qiZw kwËL„ AwiwËbk
ÌbËmk xWjwBdwkËbk iËcø iwxpd Lwd kËtËQd xjxd ‘gÛwBWwl
Gxmtw’t Awrv-ÌK eÞxZxÅZ KËkËQd„ Awk Zw oºg pËtËQ Idwk
gøx£ßZò, Idwk AwìZôRêwxZK KwËRk iwcøËi„ Awxdlw pK AwËQd,
Zwk ovËM 2002 owËl ÌfÝé ÌUÛW Ìmw’-Gk KwR KËkxQ; ÌjLwËd
Awxi GKiw(W) gwOwxl iËWl xQlwi, gwxKkw ogwB gwBËk ÌaËK
Awow„ GQwrw xgxg kwËol, ÌkwKowdw owlwi Gkw ogwB
gwvlwËbËmk ofl xWjwBdwk„’
ewxkmÛxiK
AwiwËbk ÌbËm iËWlËbk
ewxkmÛxiK AËdK Ki„ mwId glËld, ‘GLwËd iËWlËbk etmw xbËZ
Pwt dw„ AMêwdwBjwkËbk Kaw Awxi glgB dw KwkY Zwkw PwBËg
etmw dw xbËZ„ GKRd iËWl bÖB pwRwk UwKwt Ìmw’ KkËl ÌKd
Pwk pwRwk xbËZ jwËg„ GKRd iËWl jxb ewxkmÛxiK AwbwËtk
ÌPÄw dw KËk ZËg AMêwdwBjwk gw ÌKwxkIMÞwfwËkk ÌZw bkKwk
ÌdB ZwËK Zw Awbwt KkËZ ÌmLwËdwk„ Awk ogËPËt gr Kaw
AwiwËbk ÌbËm eÞËfmdwxljiUwB ÌdB Ìj køwóe iËWxlv KËk Awt
Kkw jwt„ ÂkØËZ GK/bÖB pwRwËk Ìmw’ KkËZB ewËk KwkY eÞai
xbËK ÌKwxkIMÞwfwËkk owpwjø eÞËtwRd„ jLd Ìo p^wUËZB ewËk
dw ZLd ÌZw Ìgxm ewxkmÛxiK ÌPËt lwh ÌdB„ xKìç MÞÕxiv Ìmn
pËl ÌZw iËWlkw ÌjwMøZw AdÖjwty ewxkmÛxiK bwxg KkËZ ewËk„
Awxi iËd Kxk ÌKwxkIMÞwfwkkw AiwdxgK dt„ ÌjwMø iËWlËK
Zwkw AgmøB Ìgxm ewxkmÛxiK ÌbËg„ GKRd iËWl jxb DËlöL Kkwk
iËZw ÌKwdI KwR KËk ZËg Zwk ewxkmÛxiK gwrËZ ewËk„ Ìjid
Awxi jxb ‘xio gwvlwËbm’ pËt gËo awKZwi, ‘Zwkw’ xUxh’k
Rdø KwR dw KkZwi, eøwxko-xilwËd xMËt Ìmw’ dw KkZwi, ZËg
AwxiI AwËMk ewxkmÛxiKB PwBZwi„ xKìç Awxi ÌaËi ÌdB„ KwËRk
iwcøËi xdËRËK eÞiwY KËkxQ ZwB ewxkmÛxiKI Ìgxm PwBËZ
ewkxQ„’
eÞËfmdwxlji
køwóe iËWlËbk eÞËfmdwl
pItwk bwxg oKËlk„ GRdø iËWlËbk Ky KkËZ pËg RwdwËâQd mwId„
Zwk iËZ eÞaËiB iËWlËbk oitiËZw AwoËZ pËg„ gwvlwËbËm GB
oit ÌiËd PlwUw GKbi ÌdB„ GKUwt oit xbËl ogwB Ìe#^ËQ
xZdUwt„ eÞËfmdwl pItwk Rdø iËWlËbk oit šwd awKwUw RkØxk„
TTgwvlwËbËmk dZ×d iËWlËbk
oóeËKê mwIËdk iZwiZUw GkKi: gwvlwËbËm dZ×d Ìjog iËWl
GËoËQ Zwkw AËdK hwl KkËQ; føwmËdgl ÌWÛo Awe KkËQ; AwËM
GKRd iËWl ÌbËmk gwBËk ÌMËlB føwmËdgl xRxdm gøgpwk KkËZ
ewkZ, GLd ogwB LÖg oÖëbk iËWËlk iËZw ÌWÛo Awe KËk ÌbËmk
gwBËk dw xMËtB„ GB exkgZêdUw LÖg hwl ÌlËMËQ mwIËdk„ GKUw
gøwewk Zwk Lwkwe lwËM„ Zw pl ÌbËmk iËWlËbk p^wUw; Zwk
iËZ GUw ZwËbk AwkI ÌmLw bkKwk Ggv oiËtk ovËM xdËRËK
exkgZêdI KkËZ pt„ GKkKihwËg KZxbd iwdÖn GKRd iËWlËK
ÌbLËg„ GRdø mwId Qt iwo ekek Ìþemwl xWjwBdwk gw
AMêwdwBjwËkk ovËM xdËt L^ÖRËZ gËod Ky KkËl ZwËK hwl
ÌbLwËg„ ÌohwËg xdËRËK exkgZêd KËkd„ GUw og iËWËlkB Kkw
DxPZ„
eÞwxZÅwxdK xmqw
gwvlwËbËmk iËWlËbk køwóe iËWxlv-Gk dwdw xbK ÌmLwËdwk
iËZw ÌKwdI MÞÕxiv BdzxýUxUxUDU ÌdB„ GLwËd Ìgxmk hwMB gøx£ßMZhwËg
iËWlËbk MÞÕi KËk„ køwóe iËWxlv-Gk xgxhdí ejêwËt jwËbk
AvmMÞpY kËtËQ Zwkw, Ìjid AMêwdwBjwk, ÌKwxkIMÞwfwk, xgDxU
G…ewUêkw, xiËl GkKi GKUw eÞxZÅwd MVËdk DËbøwM xdËZ ewËk
ÌjLwËd p^wUw, ÌiKAwe, oit šwd, gøgpwk, hwnw eÞhÚxZ
ÌmLwËdw pËg„
bÔk hxgnøu
AËdKxbd ÌaËK Ìmw’ AMêwdwBj Kkwk Afwk ewËâQd„ iËWl xpmwËg
ÌjËpZ× KwR KkËQd ZwB Awk Adø xKQÖËZ id xbËâQd dw„ jxbI
AMêwdwBjwkËbk Aaê Ìgxm„ ZwkekI xdËRk dwiËKB AwËM kwLËZ
Pwd mwId„ xKìç XwKwt GËo xZxd ÌbËLd GLwËd jwkw Ìmw’
AMêwdwBj KËk ZwËbk AwìZôRêwxZK iwËKêU oóeËKê ÌKwdI cwkYw
ÌdB„ ÌZw GLd mwIËdk iËd pËâQ xdËRk RwdwËmwdwUwËK KwËR
lwMwËZ pËg„ xZxd gËld, ‘jwkw GLwËd Ìmw’ AMêwdwBj KkËQ
Zwkw ÌKD AwìZôRêwxZKhwËg ÌKwdI Ìmw’ AMêwdwBj KËkxd„
eÖkËdwËbk Kaw glxQ dw, dZ×d Ìjog AMêwdwBxjv eÞxZÅwd AwËQ
ZwËbk ÌZw AwËM xdËRËbk hwlhwËg xmLËZ pËg„ Awxi hxgnø”
exkKùedw Kxk dw ZËg ptËZw AwMwiy Qt iwËok iËcø Awxi Ìmw’
AMêwdwBj KkËZ ewxk„ eÞwt 9/10Uw gr gr Ìmw’ AMêwdwBj Kkwk
Afwk AwËQ; ÂcÖiw(W) gwvlwËbËm dw, ixkmwo xilwd eøwxko
Bx«tw xixlËt„ jxb Hog ÌbËm Ìmw’ Kxk, ZwpËl gwvlwËbmËK jÖ£ß
KËkB Kkg„ ÌbËmk gwBËk Ìmw’ AMêwdwBj KkËl Awiwk ÌPÄw
awKËg Ìgxm Ìgxm gwvlwËbxm iËWl ÌdItwk, jxbI AwiwËK
KõwËtëUËbk eQËëbk xbËKI lqø kwLËZ pËg„ xKìç Awiwk iÔl ÌS^wK
awKËg gwvlwËbËmk iËWlËbk eÞxZ„’
|
