|
dwBxK MI GxWWwo
bÖËUw NUdwB xgmðKwe fwBdwËlk iwVËK xNËk„ eÞaixU 1998
xgmðKwËe gÛwxRl gdwi fÝwËëok lrwBËt„ flwfl ogwk Rwdw„
ÌfhwxkU pËtI gÛwxRl xZd ÌMwËl iøwP ÌpËk jwt„ KwkY,
gÛwxRËlk ogËPËt gr ZwkKw ÌkwdwËÀw xQËld oÖewk fõe„
fwBdwËlk AwËMk kwËZ xKQÖ oiËtk Rdø šwd pwxkËtxQËld
ÌkwdwËÀw„ xKõxdËKI xQËld KËtK NåUw„ þñhwgZB gÛwxRËlk
ÌKwP ÌoB iøwËP gwb kwËLd Z^wËK„ fwBdwËlk Rdø xdcêwxkZ
eÞai GKwbËm dwi xQl dw ÌkwdwËÀwk„ xKìç Ky GK kpoøRdK
KwkËY xUi iwËV dwiwk iw¢ AwcNåUw AwËM iZ ewùUwd ÌKwP„
Ìeötwk xlËýU DËV AwËo ÌkwdwËÀwk dwi„ AwdxfU ÌkwdwËÀw
iwËV dwËid Ggv ÌKwd¢ßËi b^wxrËt ÌaËK oitUw KwxUËt Ìbd„
xgxþôZ f×UglËeÞiykw, xgxþôZ xixWtwI„ ogwk xgþôt KwxUËt
KËtKxbd ek Rwdw ÌMl Awol Lgk„ AwdxfU ÌkwdwËÀwËK iwËV
dwxiËtxQËld j^wkw Z^wËbk ÌKD gÛwxRËlk ÌKwxPv ýUwf dd„ Z^wkw
xQËld gÛwxRl xUËik þeëok dwBxK ÌKwóewxdk ÌlwK„ Ìj ÌKwËdw
iÔËlø Zwkw fwBdwËl ÌkwdwËÀwËK iwËV ÌbLËZ PwBxQËld, KwkY
xUËik ewmwewxm ÌkwdwËÀwk gøx£ßMZ þeëokI Ìj xQl dwBxK!
x§Zyt NUdwxU Gk Pwk gQk eËkk„ Rwewd-ÌKwxktwk ÌoB
xgmðKwËek gr LldwtK xQËld Rwiêwxd KøwËïUd I ÌMwlxKewk
Axlhwk Kwd„ Z^wk h×ËlB fwBdwËl eÞai ÌMwlxU pRi KËk
Rwiêwxd Ggv ÌmnËin H ÌkwdwËÀwk Kkw ÌRwrw ÌMwËlB iøwP
pwËk„ h×lUw Ìj xQl KwËdk GKwìZô xdËRk ÌoUw gÖSËZ AoÖxgcw
ptxd iøwP ÌmËn ÌMwlËewËýUk owiËd iwaw †^ËR eËr awKw
KwdËK ÌbËL„ Ìmn g^wxm gwRwk ek bÖ’bËlk ZwkKwkw jLd iwV
QwrxQËld, Rwiêwd KøwËïUd ZLËdw ÌmwK KwxUËt DVËZ ewËkdxd„
Z^wËK owìZôòdw xbËZ bÛØZ QÖËU jwd iøwP Ìkfwxk Ggv Rwiêwd
KiêKZêwkw„ xKìç Rwiêwxdk AËdK iwdÖnB GLËdw KwËdk H h×lËK
iËd ÌkËLËQd, ÌKD ÌKD Z^wËK qiwI KËkdxd„ ÌoB bËlk AdøZi
Rwiêwxdk AdøZi mynê UøwglËtW ÑbxdK ‘xgÀ’„ ex¢KwxUk ÌPwËL
2002 xgmðKwËek gwËkw gQk eËkI Kwd Ìjd f^wxok Awowiy„ Kwd
GLËdw Z^wk ÌbËmk Ìokw bÖB-xZd ÌMwlxKewËkk AdøZi, xKìç ‘xgÀ’-Gk
eÞPwkYwt Z^wk ÌKwd þñyKÚxZ ÌdB„ gkv GZU×K× L^ÖZ ÌeËlB
f×xlËt-f^wxeËt KwËdk oiwËlwPdwt iÖLk pËtËQ Zwkw„ GidxK
AwoËQ xgmðKwËeI Rwiêwd ÌÆwtwW ÌaËK Z^wËK gwb Ìbtwk
bwxgËZ ex¢KwxU xgkwipyd eÞPwkYw PwxlËt jwt„ ‘xgÀ’-Gk GB
KwdxgËkwcy eÞPwkYwk ÌdeËaø jZUw dw f×UglËeÞi KwR KËkËQ,
Zwk ÌPËt Ìgxm KËkËQ gwxYRøËeÞi„ Rwiêwxdk LøwZdwiw
ÌþewUêoItøwk xdiêwZw eÞxZÅwd GxWWwoB ex¢KwxUBk eÞcwd
xgšwebwZw„ Awk Rwiêwd f×Ugl xUËik þeëok„ GxWWwËok eËkwq
PwËeB ‘xgÀ’ KwËdk RygdËK bÖxgênp KËk ÌZwËl„ ZwËbk cwkYw,
Kwd h×l dw KkËl 2002 xgmðKwËe RwiêwxdB Pøwxóetd pËZw Awk
ZwËZ GxWWwËok xgx¢ß-gw›w AwËkw ÌgËr ÌjZ„
f×UgËlk AwËkKxU xgmðKweËK owiËd ÌkËL G bÖËUw NUdw
DËlöËLk KwkY AwËQ„ glw pËt awËK f×UgËl ÌLlwt ÌiwU xZdxU
eq„ gl ewËt iwËV lËr bÖB eq„ Awk ZwËbk xdtìèY KËk
Ìkfwxk-opKwxk ÌkfwxkËbk Mrw ZÚZyt AwËkKxU eq„ GkwB dwxK
f×UgËlk eÞwYËhwik„ iøwkwËWwdw, ÌeËl, eöwxZxd,
ÌgËKdgwItwk, gøwxRI, ÌkwiwxkI, gwxþZôZ×Zw, ÌkwdwËÀw,
ÌkwdwlxbdËpw, xRbwd, A^xkk iËZw ZwkKwkw xmùeyk ÌQ^wtwt
iwV iwZwd„ Awk xeËtklÖBxR Kxldw, oøwË«k eÖl, ÌpwËo kwxiR
kwBËUk iËZw g^wxmItwlwkw f×Ugl Ìo#ëbjê kqwt gr hÓxiKw
kwËLd„ ZËgB dw f×Ugl pËt IËV xgËdwbËdk Ìokw iwcøi, ÌLlwk
kwRw Ggv ‘xgDxUf×l ÌMio Ag bø ItwÀê’„ xKQÖxbd AwM ejêìZô
f×Ugl xQl G kKiB„ xKìç AwcÖxdK f×UgËl ÌjwM pËtËQ AwËkKxU
xbK, jwk dwi f×Ugl-gwxYRø„ ‘xgDxU’k owËa ‘xgRËdo’„ ‘AwUê’-Gk
ewËm ‘BËKwdxi’„ f×Ugl GLd xdQK ÌKwËdw xgËdwbdxmùe dt„
f×Ugl GKB owËa xgM B«wxýUÛI„ gr ckËdk iÖdwfwËlwhy gøgow„
GB gøgowt mxkK xgËmðk dwxibwxi ÌKwóewxd†Ëlw„
ÌþewUêoItøwk ÌaËK ÂkØ KËk f×Wo, xWÛKvo, GtwklwBëo,
ÌiwUkËKwóewxd, xflô, xhow KwWê ÌKD gwb ÌdB„ f×UgËlk
eÞPwk, eÞowk I xgeYËd GËbk hÓxiKwI ÌKwd AvËm Ki dt„ ZwB
f×UgËl GLd ÌjwM pËtËQ PZ×aê GKxU eq gw Ìfwaê owBW jwkw
þeëok dwËik AwrwËl eÞxZxdxcZòB KkËQ iÔlZ iwxùUdøwmdwl
ÌKwóewxd†Ëlwk iÖdwfw gÙx¦ËZ„ AwoËQ xgmðKweI Zwk gøxZ¢ßi
dt„ xgmðKwËe ÌbLw jwËg xgËmðk dwdw eÞwìZô ÌaËK Awow Ìokw
32xU Ìbm„ iwV iwZwËgd Gog ÌbËmk Ìokw 736 Rd ZwkKw
f×Uglwk„ iwogøwey GB DuoËg ÌiËZ DVËgd ÌKwxU ÌKwxU
f×UglËeÞiy„ Awk GB oÖËjwËM gwxYxRøK jÖ˦ ÌdËi jwËg
ÌKwóewxd†Ëlw, jwËbk ÌdZÚËZò awKËg mynê bÖB ¢ßyrwowiMÞy
xdiêwZw eÞxZÅwd GxWWwo I dwBxK„ glw gwÉlø, GI pËg AwËkK
xgmðRËtk RiRiwU lrwB„ xffw xgmðKwe RËtk lËqø AwËRêxëUdw,
gÛwxRl, Rwiêwxd, BZwxl, Bvløw« jLd xdËRËbk iËcø lrwBËt
gøþZô awKËg ZLd GxWWwo I dwBxKk R^wbËkl Gx…xKDxUh I
iwËKêxUv Axfowkkw gøþZô awKËgd ÌMöwgwl iwËKêU bLËlk KxVd
lrwBËt„ bÖB ÌKwóewxd pwxRk pËg f×UgËlk dZ×d dZ×d og
eËYøk oiwpwk NxUËt„
GxWWwËok Awmw Ggwk Zwkw lrwBËt ÌU~w ÌbËg dwBxKËK„ KwkY
GgwËkk xgmðKwexU AdÖxÅZ pËâQ GxWWwËok ÌpwiMÞwD« xpËoËg
exkxPZ BDËkwËe„ GxWWwo GB oÖËjwMxU lÖËf xdËtËQ Ggv ZwËbk
Pyf Gx…xKDxUh pwgêwUê ÌpBdwk GËK xPxpßZ KËkËQd ‘GK
iøwËPk lrwB’ xpËoËg„ GxWWwo KZêwkw Awmwgwby, xgmðKwe
f×Ugl U×dêwËiËëUk owËa ZwËbk oóeKê AËdK eÖkËdw„ 1970 owl
ÌaËK xgmðKwËek AdøZi eÞcwd þeëok Zwkw„ GxbK ÌaËK GxWWwo
dwBxKk ÌPËt GxMËt„ ZËg dwBxKI gËo ÌdB„ Axfxotwl oóeKê
QwrwB iwËV ÌdËiËQ Zwkw„ AwËQ Rwiêwxdk AwËkKxU gr
ÌKwóewxd eÖiwI, f×UgËlk Rwxoê ÑZxkËZ jwËbk LøwxZ xgþZôk„
GgwËkk eÞxZËjwxMZwt Avm Ìdtw 12xU ÌbËmk Rwxoê gwxdËtËQ
eÖiw„ eÞxZ§ë§y dwBxK ÑZxk KËkËQ 8xU, GxWWwo 6xU ÌbËmk
Rwxoê„ AdøxbËK Bvløw« I oÖBËWd xUËik Rwxoê gwxdËtËQ
xgÛxUm ÌKwóewxd AwiËgÛw„ GKB owËa xgÛxUm f×Ugl føwdËbk
UwËMêU KËk AwiËgÛw gwRwËk ÌQËrËQ KËtK lwL ÌkxeöKw mwUê„
ZwËbk ÑZxk ÌewmwËKk bÖB gÛøw«iÖL pËlw xlhwkeÖËlk Bvxlm
ZwkKw iwBËKl IËtd„
gwRwk bLËlk GB eÞxZËjwxMZwt GxWWwo I dwBxK xmxgkI bËl
xhxrËtËQ GKS^wK xgmðKwe ZwkKwËK„ Bvløw« KøwËïUd ÌWxhW
ÌgKpøwi Ggv lyM xgRty ÌPlxok bÖB oÖewkýUwk føw‰ løwóewWê
I AwËkKRd ÌkwËgd GxWWwËok gÛøw«iÖL xpËoËg eÞPwkYwt Avm
ÌdËgd„ eÞxZeq dwBxKI xexQËt ÌdB„ Zwkw G ÌqË¢ ÌgËQ xdËtËQ
gÛwxRxltwd ZwkKw ÌkwdwlxbdËpw, fÝwËëok xaËtxk Ìpdxk Awk
BvløwË«k DVxZ ÌLËlwtwr ItwBd kØxdËK„ MZ GK gQËk dwBxKk
gøgowxtK owfËløk PwUê kyxZiËZw CnêYyt„ G oiËt ZwËbk
gwxnêK AwËtk exkiwY ÌgËr b^wxrËtËQ 40 xixltd ewD« ÌaËK
Ìbr xgxltd ewDË«„ iwËKêU ÌmtwËkk xpËoËgI dwBxK (33%)
GxWWwËok (35%) owËa eÞwt oiwd ZwËlB ewlöw xbËt PlËQ„
ZwkKw ÌLËlwtwrËbk ‘gÛøw«iÖL’ gwdwËdwk ewmwewxm ÌKwóewxd†Ëlw
ZwËbk eËYøk eÞPwkYwk Rdø xixWtwËZI eÞPÖk exkiwËY xgšwed
xbËâQ„ dwdw þeëokxme ÌeÞwMÞwËi ÌdËi eËrËQ„ GRdø lwL lwL
Wlwk LkP KkËZI x§cw ÌdB ZwËbk„ GxWWwo GRdø ÌgËQ xdËtËQ
xgÛËUËdk RdxeÞt eÞwBËhU xUxh ÌKwóewxd PøwËdl Ìfwk-ÌK„ GB
PøwËdËl GxWWwËok pËt xgxhdí ckËdk AdÖÅwd KkËgd owËgK bÖB
Bvløw« f×Uglwk xýUh ÌRkwWê I Rxd DBlxKdod„ AdøxbËK dwBxK
PÖx£ßg¦ pËtËQ xgmðLøwZ IËtgowBU †Ml-Gk oËŠ„ Gk gwBËk
dwBxK I GxWWwo þÿwdythwËg owkw bÖxdtwk AovLø xUxh PøwËdl
Ggv RdxeÞt UøwglËtW exk¢Kwt pkbi xgšwedy eÞPwkYw PwlwËg„
ZwkKw ÌLËlwtwrkw xoxW-xhxoxW, ÌewýUwk, KwWê BZøwxb
gwRwkRwZ KkËg„ dwBxK G lËqø eÞcwd ZwkKw KËkËQ
ÌkwdwlxbdËpwËK„ GxWWwËok eËq AwËQd ÌgKpøwi„ AwËRêëUwBd
ZwkKw MøwxgÛËtl ÌpBdR eÖiwk ÌfhwxkU iÖL„ Gog ZwkKw iÔlZ
xdR xdR ÌKwóewxdk ÑZxk dZ×d xWRwBËdk ÌewmwK, gÖU I
Adøwdø f×Ugl xKUzo iwËKêxUv-Gk KwËR opwtZw KkËgd„ GxWWwo
Ggwk ZwËbk dZ×d iËWËlk Ìj gÖUxU gwRwËk ÌQËrËQ Zwk dwi
Ìbtw pËtËQ +G50 Klhcê„ GxWWwo KiêKZêwkw Awmw KkËQd, 1994
owËl ÑZxk ‘xeÞDUk’ iËWËlk iËZw GB gÖUxUI gøweK RdxeÞtZw
ewËg„ ewlöw xbËt dwBxKI gwxdËtËQ dZ×d xWRwBËdk gÖU„
ZwËbk D¨wxgZ gÖËU ovËjwRd Kkw pËtËQ pwB ÌUKËdwlxR„ dwBxK
KZêwkw gËlËQd, ÌiwgwBl Ìfwd Ggv AwBeËWk RdxeÞtZw ÌbËL
AËdKUw ÌoB ÌUKËdwlxRËZB H gÖU gwxdËtËQd Z^wkw„ bwiI ÌZid!
dwBxKk ÑZxk GKËRwrw gÖËUk oËgêwâP iÔlø kwLw pËtËQ 240
ewD«„
oËëbp ÌdB, Axfxotwl þeëokxmËek oÖgwËb GxWWwo„ ewËg gøweK
eÞPwkYw„ xKìç dwBxK ZwËZ ÌpËk jwgwk ew¢ dt„ dwBxK
xgmðwoy Gøw¹Öm iwËKêxUvËt„ KwkY ZwËbk AwËQ xgmðËokw bÖB
f×Ugl xUi gÛwxRl I iøwdËPýUwk BDdwBËUËWk oËŠ NxdÅ oóeKê„
G bÖxU bËlk AwKwmPÖ¹y RdxeÞtZwËK KwËR lwxMËt dwBxK iwËV
ÌdËiËQ gwRwk bLËlk ixktw lrwBËt„ eÞxZeq GxWWwo Gk
ÌiwKwËglwt iwËV dwiËg ÌgKpøwi, xRbwd, gwlwK, kwDl, KwKw
Ggv lwxZd Nkwdwk AwËkK f×Ugl ewItwk AwËRêxëUdwËK oËŠ
xdËt„ Gkw ogwB GxWWwËok þeëok„ dwBxK Awk GxWWwËok iËcø
jÖ¦Uw ZwpËl hwlB RiËg!
jwkw jwËbk Rwxoê ekËQ
GxWWwo : AwËRêxëUdw, Rwiêwxd, fÝwëo, Ìþed, x¢xdbwb I
ÌUwgwËKøw Ggv Rwewd„ gÛøw«iÖL : ÌWxhW ÌgKpøwi, fÝw‰
løwóewWê, GxkËtd ÌkwËgd, iwBËKl gwlwK, xRËdxbd xRbwd,
kwDl, RÖtwd Ìkwiwd, xkËKlËi Ggv KwKw„
dwBxK : gÛwxRl, pløw«, iøwx…ËKw, eZ×êMwl, AwËixkKw, Ì¢ßwËtxmtw,
AËýUÛxltw, bxqY ÌKwxktw„ gÛøw«iÖL : ÌkwdwlxWdËpw,
ÌkwdwËÀw, xaËtxk A^xk, kØW høwd, xdýUlkt Ggv IËtd kØxd„
eÖiw : BZwxl, Ìewløw«, eøwkw†Ët, AwBhxk ÌKwýU, Bkwd,
GøwËŠwlw, Nwdw, ÌPK eÞRwZìè, oÖBRwkløw«, ÌUËKw,
xZDxdxmtw, Ìo#xb Awkg„ gÛøw«iÖL : ÌfÝxW xlDdgwMê,
MøwxgÛËtl, ÌpB™ Ggv ÌRxi KwkwNwk„
AwiËgÛw : Bvløw« I oÖBËWd„ gÛøw«iÖL : iwBËKl IËtd„
ÌlwËUw : BDË¢ßd, owxhêtw I iËëUËdËMÞw„
iøwkwad : BK×ËtWk„
ÌRwiw : ÌKwýUwxkKw
xgmðKwe Rxke
Z×xi oÖëbk ZwB
ÌPËt awxK
xgmðKwe xdËt iwZwiwxZ ÂkØ pËt ÌMËQ Ìgm AwËMB„ bl Awk
iËZk eËq-xgeËq oiaêËdk Sr ÌZw AwËQB, xeÞt ÌLËlwtwËrk
ýUwBl Ggv oºwgdwit ewkfkËiëo xdËtI PwËtk ÌUxgËl Sr DVËQ„
GgwËkk xgmðKwËe ÌLËlwtwrËbk iËcø KwËK ogËPËt ýUwBxlm iËd
pt? Kwk PÖËlk KwU ogËPËt oÖëbk? ogËPËt AwËgbdit iËd pt
ÌKwdz ÌLËlwtwrËK? iwËV Kwk AwPkY ogËPËt cyk, mwìZô I Kwk
AwPkY ogËPËt xgkx£ßKk? Kwk ÌMwl Dbzjwed ogËPËt oÖëbk iËd
pt? ÌLËlwtwrËbk iËcø RygdoŠy xpËoËg ÌgËQ xdËZ glËl KwËK
ÌgËQ ÌdËgd? Kwk Pwxkx¢K ÑgxmÄø Awedwk KwËQ AdÖKkYyt? Kwk
ÌPpwkw ogËPËt iwtwxg gËl iËd pt? gËtwËRøÅ ÌLËlwtwrËbk
iËcø KwËK GLËdw xPkZkØY iËd pt? GBog eÞmí xdËt ‘Køwdhwo’
iÖËLwiÖxL pËtxQl XwKwk xgxhdí xgmðxgbøwlËtk Qw¢Qw¢yËbk„
ZwËbk iZwiËZk Iek xhx£ KËk xdgêwxPZ ÌLËlwtwrËbk oóeËKê
Zaø xdËt ÑZxk Kkw pËtËQ GB eÞxZËgbdxU„
ýUwBxlm ÌgKpøwi
oºgZ gZêiwd xgËmðk ogËPËt AwËlwxPZ ÌLËlwtwr ÌgKpøwi„ ÂcÖ
GKRd f×Uglwk xpËoËgB dd, Adø KwkËYI Z^wËK AdwtwËo
ÌoxlËgÛxUk ijwêbw Ìbtw jwt„ þewBo Mwlê xh˃wxktwËK xgËt
Kkwk ek xixWtw Z^wk xgkØ˦ eÞPwk PwxlËt ÌgKpøwËik
oÖdwËik GZU×K× pwxd KkËZ ewËkxd„ ÌoRdøB 2003-2004 G †MËl
ogËPËt Ìgxm owPê pËtËQ GKxU dwi ÌWxhW kgwUê ÌgKpøwi„
ÌgKpøwi I xh˃wxktwk xgËtk AdÖÅwËdk eÞPwËkk þñZò Ìbtw
pËtxQl GKxU iw¢ iøwMwxRdËK„ ZwB ÌqËe DËVxQl Adøkw„ Awk H
xgËtk AwxZËatZwt bwxtZò ewld KËkxQl 437 Rd Kiyê„ G ÌZw
ÌMl iwËVk gwBËkk Kaw„
iwËVk ÌhZËkk ÌgKpøwËik ogËPËt gr iÖxëotwdw lv ÌkË™k
oÖøBvxMv xKK„ Awk Kdêwk xKËKk GK ewItwkf×l RwbÖKk xZxd„
gZêiwËd Bvløw« bËlk AxcdwtËKk hwk Z^wk K^wËc„ 1999 owËl
xZxd BDËkwxetwd f×Uglwk Ag bø Btwk xdgêwxPZ pËtxQËld„
ZËg RwZyt bËlk eÞwaxiK xbd†ËlwËZ Z^wk þôÙxZ hwl-iëb
xixlËt„ ’98 owËlk xgmðKwËe gwQwB eËgê eÞxZxU ÌLlwËZB
ÑdeÖYø ÌbxLËtËQd xZxd„ ZgÖI iøwËdRwk Z^wËK eÞai bÖxU
ÌLlwt Pwëo Ìbdxd„ ZËg ZÚZyt iøwËP jLd Klx¹twk oËŠ RtUw
AZøwgmøK pËt eËr ZLdB Z^wk WwK eËr„ xfÝxKËKk GB RwbÖKk
bÖxU ÌMwl KËk blËK gÖxSËt Ìbd Zwk †kØZò„ ZgÖI gÛwxRËlk
xgeËq iøwP ÌLlËZ xMËt ÌkwdwlxbdËpwËK fwDl KËk jLd lwl
KwWê ÌeËld, ZLd ÌqËe DËVxQl eÖËkw xgÛËUd„ Ìo iøwËPB
xgmðKwe ÌaËK xQUËK eËr xgÛËUd„ ZËg ÌkwdwlxbdËpw eËk
þñyKwk KËkËQd, ÌgKpøwiËK iwËVk gwBËk ewVwËZ GKU× ÌgxmB
gøawk Axhdt KËkxQËld xZxd! Ggwk xgmðKwËe ÌgKpøwi RòËl
DVËl xKìç 40 gQk ek xgmðKwe ÌjËZ ewËk xgÛËUËdB„
‘Køwdhwo’ exkPwxlZ GKxU RxkËeI eÞiwY xiËlËQ Z^wk
RdxeÞtZwk„ gwvlwËbËm jxbI bl xpËoËg BvløwË«k h£ßovLøw
Ìgxm ÌdB, ZgÖI ÌgKpøwËik h£ß xKìç AËdK„ ‘Køwdhwo’
exkPwxlZ GK RxkËe 54% ZkØY-ZkØYy Z^wËK Ìokw ýUwBxlm
ÌLËlwtwr iËdwdyZ KËkËQd„ Awk Z^wk PÖËlk KwU eQëb KËkËQd
65% bmêK„ RxkËe Avm Ìdtw ZkØYyËbk 43% Z^wËK RygdoŠy
xpËoËg ÌgËQ xdËZ Pwd„ ÌoB xgPwËk xh˃wxktwk hwMø hwlB
glËZ pËg„
ÌkwdwlxbdËpwk ÌMwl Dbzjwed
h£ß, g¬× xKvgw f×Ugl Ìgw¦wkw Z^wËK gËld Ìokw f×Uglwk„
xKìç xgdty ÌkwdwlxbdËpwk Kaw pËlw, ‘Awxi xdËRËK ÂcÖ
gwxoêËlwdwËZB Ìokw iËd Kxk dw’„ ZËg ÌkwdwlxbdËpw jwB
glÖd, MZ bÖ’gQk cËk xffw Z^wËKB ‘Ìeötwk Ag bø Btwk’
iËdwdyZ KËkËQ„ MZ gQËkk BDËkwxetwd f×Uglwk Ag bø BtwkI
xZxd„ ÌeËlk xgPwËk Ìj ogêËokw 125 f×Uglwk AwËQd ÌoLwËdI
Z^wk pwxoiwLw xdûewe iÖLUw hwliËZwB RwtMw KËk xdËtËQd
2002 owËl xgmðKwËek ÌKwtwUêwk fwBdwËl BvløwË«k xgeËq 35
xiUwk bÔk ÌaËK Z^wk cdÖKg^wKw xfÝ xKKxU GLËdw GKxU
xgþôËtk þôÙxZ„ xfÝxKK ÌaËK ÌMwlxU ewItwk xKQÖqY ekB Z^wËK
iwËVk gwBËk ÌjËZ pËtxQl Ìkfwxkk KwWê ÌbËL„ ÌoxifwBdwËl
xQËld xdxn¦„ fwBdwËl GËo oZyaê ÌkwdwlËbwËK xdËt xgekyZ
eqËK dwþZôwdwgÖb KËkËQd, gÛwxRl pËtËQ xgmðPøwxóetd„
RwZyt bËlk Rdø Z^wk owfløMwaw ipwKwËgøk iËZwB, Awgwk
lyËM Z^wk bËlk Rdø ewkfkËiëoI oiwd ZwËl„ gwxoêËlwdwk lyM
Pøwxóetdxme xKvgw DËtfw PøwxóetdxmËe Zwk Køwxkmiw KwR
xbËtËQ AËdËK„ Z^wk mUê ewo I xpËoxg xWÛgxlv iwËVk GK
dwëbxdK Ìo#ëbjê„ ÌkwdwlxbdËpwk RdxeÞtZwk GKUw DbwpkY
Ìbtw ÌjËZ ewËk„ MZ gQËkk xWËo¹Ëk gÛwxRËlk Ìokw GKRd KxiK
gÖK ÌlLK ÌkwdwlxbdËpw, Z^wk hwB I iwËK xdËt KwU×êd Pxk¢
xdiêwËYk ÌNwnYw xbËtËQd„ gwvlwËbËm xZxd Ìj ÌKid RdxeÞt
Zw DËV GËoËQ ‘KøwdhwËok’ RxkËe„ RxkËe Avm Ìdtw
ZkØY-ZkØYyËbk 34% Z^wËK iËd KËkd Ìokw ýUwBxlm ÌLËlwtwr„
Z^wk PÖËlk KwxUv eQëb KËkd 27% ZkØY-ZkØYy„ ÌkwdwlxbdËpw
xgËt KËkËQd gÛwxRËlk ÌUxlxhmd Ìmw’k GKRd eÞw£ßd
WøwëowkËK„ Z^wËbk kËtËQ GK oìZôwd„ Z^wk ÌMwl Dbzjwed
eQëb KËkËQd 38 hwM h£ß„
Ìeögt ÌkwdwËÀw
bÖbêwìZô xqeÞMxZ, xWÛgxlv qiZw Awk ht‰k ÌÆwxkv qiZw xiËl
Ìj dwixU b^wrwt xZxd ÌkwdwlËbw, GB oiËtk AdøZi xgmðËokw
f×Uglwk„ xgmðKwe 2006-Gk Rdø xZxd Ìjid Acyk AwMÞp xdËt
AËeqw KkËQd, ÌZixd eÖËkw xgËmðk ÌKwxU ÌKwxU h£ßI ZwxKËt
AwËQ Z^wk xbËK„ Awk iw¢ bÖ’xU ÌMwl KkËlB xgmðKwËe Ìokw
ÌÆwkwËkk ÌkKWêUw Q^ÖËt ÌflËgd xZxd„ glw pËt awËK,
BdRÖxkk KgËl eËr ÌLËlwtwk RygËdk byNê oit iwËVk gwBËk
KwUwËZ dw pËl xZxdB pËZd ogêKwËlk Ìokw f×Uglwk„ ZgÖI
KwKZwlyt gøwewk pËlw, Kõwg ejêwËtk ÌLlw†ËlwËZ BdRÖxkËZ
h×MËlI xgmðKwËek oit xKìç xZxd eÖËkweÖxk xfU„ Z^wk xqeÞ
MxZk KwËQ eÞxZeËqk xdkwe£wgÔøp ZwËok NËkk iËZwB Lwd Lwd
pËt jwt„ MZ xgmðKwËe ogêwxcK AwU ÌMwl Kkw GB ýUÛwBKwk
fwBdwl iøwËPB xgËmðk Ìokw ÌMwlxKewk Axlhwk KwËdk ÌPwL
MxlËt xbËtËQd bÖ’bÖËUw AxgþôkYyt ÌMwl„ ekek xZdgwk xffwk
gnêËokw ÌLËlwtwk pItwk ijêwbw ARêd KkwUwI Z^wk GKUw
ÌkKWê„ 1998 owËl xgmðKwËek fwBdwl ÌLlwk xVK AwËMk xbËd
kpoøRdK AoÖþÿZwt dw h×MËl Ìo xgmðKweI gÛwxRËlk NËk ÌjËZ
ewkZ gËlB xgmðwo ÌkwdwlËbwh£ßËbk„ ZgÖI Ìo xgmðKwËe
ÌMwËÀd gl ÌeËtËQd xZxd„ 2002 owËlk xgmðKwËe ÌeËtËQd
ÌMwËÀd gÖU„ gÛwxRËlk pËt 90 iøwËP Z^wk ÌMwlovLøw 57„
BDËkwËek gnêËokw f×UglwËkk oóiwd xRËZËQd 1997 I 2002
owËl„ ’97-98 Ìi#oÖËi BDGGfG Pøwxóetëo lyËMkI ogËPËt bwiy
ÌLËlwtwk ÌkwdwlËbw„ ZËg Z^wk owfËløk ogËPËt Ìgxm Avm
RÖËr AwËQ xgmðKwËek ewkfkËiëo„ Ggwk xgmðKwËe ÌkwdwlËbw
SlËo DVËgd Ìo Awmw gwrxZ xKQÖ dt„ xW ÌRËdxkI’k ewmðêgZyê
ÌgdËUw xkËgwxkI GlwKwk GK bxkbÛ NËk Rdô Ìdtw ÌkwdwlËbw
GLd LøwxZ, Hmðjê Awk eÞxZex£k GK jÖgkwËR exkYZ pËtËQd„
1999 owËlk GxeÞËl ÌkwdwlËbw xgËt KËkd xiËld ÌWwxivMwoËK„
Pwk gQËkk ovowËk ZwËbk GKxU oìZôwd, ÌkwdwÀ„ 2005 owËl
GixUxh’k xhËR (Mw) ÌWxdËtlw’k oËŠ x§Zyt xgËt pt
ÌkwdwlËbwk„ AìZô:o£òw AgþÿwËZB iw¢ xZdiwËo bwóeZø
oóeËKêk Agowd NËU ÌWxdËtlwk„ 183 ÌoxëUxiUwk DâPZwk
ÌkwdwËÀwk gZêiwd ÌWxUv ewUêdwk iËWl ÌkBow IxlxhËtkw„
owkwxgËmðk iËZwB gwvlwËbËmI ÌkwdwËÀwk h£ß AËdK„
‘KøwdhwËok’ RxkËe Avm Ìdtw ZkØY-ZkØYyËbk xgPwËk Ìokw
AwËgbdity ÌLËlwtwr ÌkwdwËÀw„ 56% AvmMÞpYKwky iËd KËkd
ÌMwlËK ÌoxlËgÛU KkËZ Z^wk RÖxr ÌdB„ Zwk ÌMwl DbzjwedËK
oÖëbk gËl iËd KËkd h£ßËbk 31 mZwvm„
diÛ, hbÛ xRbwd
BGoxeGd-Gk lÖBo Iik Zwxetw Z^wËK gËlxQËld, ‘pøwxk eUwk’„
GKRd xiWxfÀwk xpËoËg xWÛgxlv I ewxov KøwewxoxUk Rdø Z^wËK
ÌKD gËld xRxdtwo Awgwk ÌKDgw gËld RwbÖKk„ ZËg Ìj dwËiB
WwKw ÌpwK dw ÌKd, mwìZôxmÄ ÌiRwËRk GB ÌLËlwtwrËK
AdwtwËoB gZêiwd xgËmðk AdøZi Ìokw f×Uglwk xpËoËg iwdËQd
ogwB„ ogËPËt hbÛ, K×mly Ggv GKRd lwRÖK eÞKÚxZk iwdÖn
xpËoËg Z^wk RÖxr ÌdB„ ZËg MwxWêtwd ex¢Kwk GKxU xfPwËk
Z^wk pVwu ÌqËe IVwk eÞgYZwk xgnËtI ÌlLw pËtËQ„ xKìç ÌoUw
P^wËbk MwËt PkxK KwUw gÖxrk iËZwB owiwdø Klˉk bwM„
f×Ugl xKvgbxìZô ÌeËlk ÌPwËL ogêKwËlk Ìokw 125 RËdk GKRd
ÌZw gËUB, 2004 owËl xffwk xgPwËk Ìokw 100 Rd f×UglwËkk
ZwxlKwtI ooóiwËd þÿwd ÌeËtËQd xRbwd„ GB ÌoxbdI Z^wk xeÞt
bl xktwl iwxbÛËbk pËt Ìmn ÌLlwt h£ßËbk mÛ¦w I hwlgwowk
Ìj xdbmêd xZxd ÌbËLËQd, ZwËZ Z^wk ÌPwËL ewxd GËo xMËtxQl
AwdËëb I KÚZšZwt„ 1998 owËl ÌbËmk iwxUËZ gÛwxRËlk xgeËq
Z^wk Kkw bÖxU ÌMwl Z^wk ÌbmËK xbËtxQl xgmðKwe RËtk þñwb„
2000 owËl BDËkw RËtkI dwtK xZxd„ ekek xZdgwk xffwk
gnêËokw ÌLËlwtwr pItwk bÖlêh oóiwËdI hÓxnZ pËtËQd xRbwd„
ZËg BdRÖxkk KwkËY 2002-Gk xgmðKwËe xRbwËdk Ìokw
ewkfkËiëo ÌbLËZ ewËkxd ÌKD„ flwfl ogwkB Rwdw, Ìo
xgmðKwËe iRw xdËt xfkËZ pËtxQl fÝwëo blËK„ 2005 owËl
BDËkw PøwxóetdxmËe MÞyËok KwËQ fÝwëo ÌpËk ÌMËl xRbwd
AgoËkk xo¦wìZô Ìdd„ xKìç 2005-G GËo fÝwëo jLd xgmðKwe
f×UgËlk gwQwB eËgê eÞwt gwb eËr jwxâQl ZLdB ÌbËmk Rdø
xRbwd Z^wk xo¦wìZô exkgZêd KËk Awgwk xfËk AwËod
AwìZôRêwxZK f×UgËl„ GKRd ‘dd eÞøwKxUxov’ AwlËRxktwd
gvËmw¨ÔZ fkwxo iÖoxli xRbwdËK ogwB WwËK ‘xWRÖ’ gËl„ xgËt
KËkËQd 1993 owËl„ þèy GKRd iËWl I Wøwëowk xQËld„ xRbwËdk
kËtËQ Pwk ÌQËl„
xRbwËdk Rdø GgwËkk xgmðKweB Ìmn xgmðKwe„ KwkY GkekB xZxd
Agok ÌdËgd AwìZôRêwxZK f×Ugl AŠËd ÌaËK„ þñwhwxgK ÑdeÖYø
ÌbLwËZ ewkËl GB xgbwt ÌglwUwI pËt DVËZ ewËk AxgþôkYyt„
GKRd hbÛ iwxRêZ kØxPk iwdÖn xpËoËg gwvlwËbËmk h£ßËbk
KwËQI xRbwËdk hwlgwow AwKwmPÖ¹y„ ‘Køwdhwo’ exkPwxlZ GK
RxkËe ogËPËt cyk, mwìZô I D£i AwPkËYk Rdø Z^wËKB ÌhwU
xbËtËQd ogêwxcKovLøK„ AvmMÞpYKwkyËbk 70% iËd KËkd, iwËV
Z^wk AwPkY ogËPËt hwl„ Awk 54% ZkØY-ZkØYyk KwËQ AdÖKkYyt
Pxk¢ xRbwd„
pøw«owi gwlwK
GKRd hwoêwUwBl Ggv þñâQëb ÌLËlwtwr xpËoËgB eÖËkw xgËmð
Z^wk LøwxZ„ xiWxfËÀ ÌZw gËUB, Ìj ÌKwd exRmËdB xZxd Z^wk
Aw¢ßiYwZôK þñhwgRwZ ÌLlwt iwxZËt kwËLd ogwBËK„ GK oit
xiWxfËÀk kwRw xpËoËgB Z^wk exkPt xQl, owËa AgmøB
ÌMwliÖLy eÞgYZwËK ckw pËZw„ xKìç GLd Z^wk bwxtZò AËdK
Ìgxm„ xdËRËbk iwËV xgmðKwe RËtk oºwgdwËK KwËR lwMwËZ
bËlk ÌdZÚZò Zwk K^wËc„ jxbI xgmðRÖËr GKRd bÖbêwìZô ÌpWwk
xpËoËgB Z^wk oÖdwi, ZgÖI Wwd xKvgw g^w ewËtk ÌK#mËlk
ÌRwkI xKìç Ki dt! Awk GBog †ËYk KwkËYB gwlwK ekek xZdgwk
Rwiêwd Ìeötwk Ag bø Btwk xdgêwxPZ pËtËQd„ GgwËkk
xgmðKwËek AxMíekyqwt xVKiËZw ewo KËk ÌMËl Rwiêwxdk
xKvgbxìZô ÌgËKdgwItwkËK Q^ÖËZ ewkËgd xZxd„ KwkY Pwkgwk
Rwiêwxdk f×Uglwk Ag bø Btwk pItwk ÌkKWê ÂcÖ
ÌgËKdgwItwËkkB AwËQ„ xgËmðk AËdK f×UglËgw¦w Z^wËK iËd
KËkd gZêiwd xgËmðk Ìokw f×Uglwk„ 2004 owl ÌaËK xZxd
exkYZ pËtËQd Rwiêwxdk AdøZi ÌþewUêo AwBKd xpËoËg„ 189
ÌoxëUxiUwk l¹w GB byNêËbpy ÌLËlwtwrËK ogwB WwËK ‘gwlw’
dwËi„ 20 gQk gtËo GLËdw xgËt KËkdxd, ZËg Z^wk GKRd ÌWxUv
ewUêdwk kËtËQ„ ‘Køwdhwo’ exkPwxlZ RxkËe gwlwKËK Ìokw
ýUwBxlm xpËoËg iËdwdyZ KËkËQd 21% ZkØY-ZkØYy„
AwËgbdit Ìixo
GgwËkk xgmðKwËe Z^wËK xgËgPdw Kkw pËâQ dZ×d iøwkwËWwdw
xpËoËg„ iw¢ 19 gQk gtËoB bÖbêwìZô ¢ßyrwÐdeÖYø ÌbxLËt
xZxd xixWtwk KwQ ÌaËK GB þñyKÚxZ Awbwt KËk xdËtËQd„ LÖg
bÖ:ËLk oËŠB GKxbd ZwËK AwËRêxëUdw QwrËZ pËtxQl„ iw¢ 11
gQk gtËo jLd Ìixo h×MxQl pkËiwËdk NwUxZRxdZ ÌkwËM, ZLd
xPxKuow LkP ÌjwMwËZ dw ÌeËk ÌþeËd QÖUËZ pËtxQl Z^wk
AxhgwKËbk„ Awk ÌoLwËd xMËtB ÌþeËdk Ìokw bl gwxoêËlwdwt
xdËRk RwtMw L^ÖËR xdËZ lrwK× pËt IËVd Ìixo„ 13 gQk gtËoB
‘gwxoêËlwdw xg’ bËlk pËt ÂkØ KËkd ÌLlw„ Awk eÞxZiøwËP
MËr GKxUk Ìgxm ÌMwl KËk xdËRk owiËaêøk eÞiwYB xbËld dw,
gwxoêËlwdwk pËt ZÚZyt ogêKxdÅ ÌLËlwtwËrk exkPtUwI S×xlËt
xbËld dwËik oËŠ„ ÌþeËdk RwZyt bËl GK oit WwK erl Z^wk„
xKìç Z^wk id eËr xQl AwËRêxëUdwt„ ZwB 2004 owËl ÌLlËld
AwËRêxëUdwk AdÖcê 20 gQËkk bËl„ 2005 owËl gtoxhx£K
AwìZôRêwxZK eÞxZËjwxMZwt Z^wk ÑdeÖËYø bl Ìel Pøwxóetdxme„
oËgêwâP 6 ÌMwl KËk Ìixo xRZËld ÌMwËÀd gÖU„ MZ gQk AwMËýU
WwK ÌeËld AwËRêxëUdwk RwZyt bËl„
þeøwxdm lyËM gwxoêËlwdwk pËt AwËkK xgmðZwkKw
ÌkwdwlxbdËpwk oËŠ Ìixo MËr Z×ËlËQd PiuKwk GK RÖxU„
ÌþeËdk fwýUê xWxhmËd ÌLlËZ jwËZ ÌKwd eÞxZg¬KZw dw awËK
ÌoRdø Z^wËK Ìbtw pËtËQ Ìo ÌbËmk dwMxkKZò„ BDBGfG
Pøwxóetëo lyËM gwoêwk pËt dÖø KøwËóe ÌbLwËld PiuKwk
ÑdeÖYø„ ÌkwdwlxbdËpwËK Ìbtw Z^wk KËtKxU ewo Ggv bÖRËdk
iËcø ÌUxleøwxaK ÌgwSwerw dRk Kwrl ogwk„
2005 owËlk Rdø BDËkwËek gnêËokw AdÖcê 21 gQk gtoy GB
ÌLËlwtwr BdRÖxkk KwkËY MZ bÖ’iwo kËtËQd iwËVk gwBËk„
ZgÖI xgmðKwËe AwËRêxëUdw bËl WwK eËrËQ Z^wk„ BdRÖxk gwcw
dw pËt b^wrwËl Ìixo pËZ ewËkd GgwËkk xgmðKwËek Ìokw PiK„
gwvlwËbËm Ìixok h£ßkw Z^wËK ogËPËt AwËgbdit GKRd
ÌLËlwtwr xpËoËg MYø KËkd„ Køwdhwo exkPwxlZ RxkËe Avm
Ìdtw 23% bmêËKk ÌhwU ÌMËQ Z^wk eËq„
iwtwxg ÌPpwkwk ÌZËhR
LÖg ÌQwUËglwt Mki ewxdËZ Z^wk Wwd Kwd ÌaËK Mlw ejêìZô
SlËo xMËtxQl„ ÌoB qZxPpß GLËdw AwËQ„ xKìç ÌKwd AgþÿwËZB
eöwxýUK owRêwxk KkËZ kwxR dd KwËlêwo ÌZËhR„ KwkY GB GKxU
owRêwxkk Rdø Pwk iwo ÌLlwk gwBËk KwUwËdw Z^wk eËq oºg dt„
iw¢ 13 gQk gtËoB AwËRêxëUdwk ogËPËt bwiy bl ÌgwKw
RÖxdtwËoêk pËt ÌLlËZ ÂkØ KËkd ÌZËhR„
2003 I 2004 owËl ÌgwKw RÖxdtwoêËK ÌgmK’xU Pøwxóetdxme
GËd Ìbd GB fËkwtwWê„ 2004 owËl AwËRêxëUdwk pËt AxlxóeËKk
6 iøwËP ÌKgl 8xU ÌMwlB KËkdxd, blËK xbËtËQd PøwxóetËdk
ijêwbwI„ AxlxóeK f×UgËl ÌMwËÀd gÖU ewItwk ek GKB gQËk
AwËRêxëUdwËK ÌKwew AwËixkKwËZ kwdwoêAwe KkËZI Z^wk Agbwd
ogËPËt Ìgxm„ ekek bÖ’gQk AwËRêxëUdwk ¢ßyrw ÌlLKËbk
xgPwËk Ìokw f×Uglwk iËdwdyZ pËtËQd; 2004 owËl pËtËQd
ÌþewUêoiøwd Ag bø Btwk„ lwxZd AwËixkKwk f… ÌþewUêo Z^wËK
xdgêwPd KËkËQ Ìokw DËlöLËjwMø lwxZd AwËixkKwd f×Uglwk
xpËoËg„ 2004 owËlk xWËo¹k ÌZËhR jLd ÌgwKw RÖxdtwoê ÌQËr
gÛwxRËlk ÌKwxkxìÿtwdo ewIxlþZôw (DikchêbcUhÛ ËUlfcÛêU)
bËl ÌjwM Ìbd ZLd AËdËKk iËZwB gÛwxRËlk ÌeÞxoËWëU lÖlw
ejêìZô gøwewkxUËK g^wKw ÌPwËL ÌbËLËQd„ xKìç 2005 owËl
jLd KøwËïUd xpËoËg blxUËK gÛwxRËlk Pøwxóetd bËl exkYZ
KkËld, ZLd ÌaËK h£ßËbk ÌPwËLk ixY pËtB AwËQd ÌZËhR„ Z^wk
RwbÖKky ÌLËlwtwxr ÌK#mËlk Rdø GgwËkk xgmðKwËe ogËPËt
oºwgdwit eÞxZhw xpËoËg Z^wËK xPxpßZ KËkËQd AËdK f×Ugl
Ìgw¦w„ MZ xZd gQk cËk bxqY AwËixkKwk ‘f×Uglwk Ag bø Btwk’
xgmðKwËe Ky PiK ÌbLwd Zw ÌbLwk Awmwt ZwxKËt AwËQ
xgmðgøwey AwËRêxëUdwk oiaêK ÌKwxU ÌKwxU„ GgwËkk
xgmðKwËek GKRd dZ×d iÖL pËlI Z^wk h£ß xKìç Ki dt
gwvlwËbËm„ KøwdhwËok RxkËe AvËm Ìdtw 20% ZkØY-ZkØYyk
xgPwËk Z^wk ÌPpwkw ogËPËt iwtwxg„
AwËkw KËtKRd
DeËk DËlöxLZ owZRËdk dwi xgmðRÖËrB AwËlwxPZ„ ZËg
gwvlwËbËmk f×Uglh£ßËbk xgËmn KËk j^wkw ‘KøwdhwËo’k RxkËe
Avm xdËtËQd Z^wËbk xgPwk xgËgPdwk Kaw xpËog KËkB G
ZwxlKw eÞKwm Kkw pËlw„ ZËg GgwËkk xgmðKwËe AwËkw j^wkw
PiK ÌbLwËgd Z^wËbk iËcø eZ×êMwËlk ÌkwdwlËbw, lÖB xKËMw,
fÝwËëok xaËtwxk Ìpdxk, xgÛËUËdk iwBËKl IËtd I kØxd,
gÛwxRËlk KwKw, BZwxlk ÌWlxetwËkw, iwxlxbxdk dwiI Ìgm
ÌRwkwËlwhwËg AwËlwxPZ pËâQ„ ‘KøwdhwËok RxkËeI G^Ëbk dwi
GËoËQ NÖËkxfËk„ GLd Awk AwìZôRêwxZK f×UgËl ÌdB Gid
owËgK ÌLËlwtwrËbk dwiI iËdwdyZ KËkËQd AËdËK„ GUwI
GKckËdk hwlgwow„ ÌeËl, iøwkwËWwdw, gwxZþçZw, ÌkwiwxkI,
gøwxRI ÌaËK Awly bwËtËkk dwiI GËoËQ„ ÌeËl Ggv
iøwkwËWwdwËK xPkZkØY iËd KËkd AxcKwvm ZkØY-ZkØYy„ h£ßkw
Ìj ogwk gøwewËkB LÖg PÖlËPkw Lgk kwËLd Zwk exkPtI ewItw
ÌMËQ RxkËe„ AËdËKB eÞwaêdw KËkËQd kØxd Ìjd eÖËkweÖxk
ÌoËk IËVd xgÛËUËdk eÞai iøwËPk AwËMB„ gÛwxRËlk GgwËkk
bËl Ìj og oboøB xgmðËokw Ìo KawI iwdËQd AËdËKB„ ZËg iRwk
gøwewk pËlw, bmêKkw iwËV ÌKwËdw ÌLËlwtwrËKB xgkx£ßKk iËd
KËkdxd„ RxkËe AvmMÞpYKwky AxcKwvm bmêËKk xgPwËk iwËVk
ogËPËt xgkx£ßKk iwdÖn Ìkfwxk„ glw gwÉlø, xeÞt bl xKvgw
ÌLËlwtwËWk xgkØ˦ KxVd xo¦wìZô†Ëlw Z^wËKB xdËZ pt„ Awk
ZwB ÌgPwkw Ìkfwxkk Iek og Swl SwrËZ Pwd bmêK-oiaêKkw„
ÌoB Z×Ënk Aw†Ëd xN ÌXËl Ìbt ÌUxlxhmËdk xkËeö eÞjÖx£ß Awk
oiaêK, cwkwhwnøKwk I xgËmönKËbk PÖlËPkw oiwËlwPdw„ ZËg
eQëb ÌpwK Awk dw ÌpwK, gwBmRd ÌLËlwtwËWk KieËq dgµB
xixdËUk Ìb#r-S^wËek iËcø mÙáLl kqw KkËZ GKRd ÌkfwxkËK
ÌZw awKËZB pËg! ZwB dw?
G
fk G êgl
G
fk GUmd
nwËUk bmËK MÞwxi GøwItwWê ewItw GKUw Gøwlgwi ÂdxQlwi„
BýU xiUoz IËtýU„ BtwÉxbk ÌidËpBd Ìgpwlw I kxgmvKËkk
ÌoZwËkk jÖMlgëby„ bÛØZ lËtk gwbËdk GK ejêwËt jLd
xgbÖøuMxZk Swlw ÂkØ pËlw ZLdB ÌbLw ÌMl (xVK ÌbLw dt,
Ìmwdw ÌMl) Awol ÌLlw„ jËìè ZLd SËrk Zw¡g, xKìç BtwÉxb
ÌidËpBd mwìZô... xd:m‰„ PÔrwìZô xþeËWk ÌP#†Y QÖËUk iËcøI
AwlwËek mwxìZô„
GidB bÖkìZô xþeËWk iËcøI Ìgwcpt PÔrwìZô mwxìZô ewItw jwt
ÌgKpøwËik ÌLlw ÌbËL„ Ik gl xkxoh, MxZF¦ ewo, xdL^ÖZ WR,
AËl#xKK xfÝ-xKK Awk oewU mËU RwËl RrwËdw gl ogxKQÖËZB
AwlwËek eÞmwxìZô„ eÖËkw iÖhËiëU RÖËr GKUw KõøwxoK
KËëUÛwl, jwËK Qëb gw ltKwxk Ìj ÌKwdhwËgB gøwLøw Kkw oºg„
xgeËqk xW-g… Ik KwËQ GK xdRêd AìZôkŠ GlwKw„ eÞxZxU ÌýUe
gw xio ewo xKvgw K×BK ewoËK ÌgKpøwi MYø KËkd GK þñZìè
eÞþZôwg xpËoËg„ ÌjidxU KkËZd xgÛxUm f×UgËlk AwËkK
xKvgbxìZô RRê ÌgýU„ I^Ëbk ÌLlwk owixMÞK Qëb I lt bmêËKk
mðwo ÌKËr Ìdt„ iÔlZ xWËfëo I GøwUwËKk okl RxUl
hwkowiøUwB ÌLlwk ÌiRwR ewËùU Ìbt„ xKìç GB GøwUwK-xWËfëo
Kx¹ËdmËdk eËkI ÌgKpøwiËbk gxW løwŠÖËtËR, Dlöwo eÞKwËmk
hxŠËZ, Axhgøx£ßk xhdíZwt Gid xKQÖ awËK, GKB oËŠ jwËK
YhêYkêUchgYhê I VYpihX YhêYkêUchgYhê glw jwt„
xgLøwZ Bvxlm oiwËlwPK ItwùUwk ÌeUwËkk GKUw gÉgøgpÕZ Dx£ß
AwËQ Bff UkêÛêkYhX êinUkXÛ U WihXcêcih iZ glÛcW„ og
xmËùekB eÞgYZw pËlw ovMyËZk cËiê Ìe#^Qw„ f×UgËlk ÌQwU
ÌQwU iÖpÓZê†ËlwB Ìo xdxkËL oŠyZ pËt IËV„
iwËVk Cmðkkw ÂcÖ gl ewËt iwËVB awËKd dw„ awËKd h£ßËbk
iËdk ixYËKwVwtI„ ZwB f×UglwkËbk AdÖKkY AwR Awk dZ×d xKQÖ
dt„ Awk ÌoB þñËeík f×Uglwk jxb pd føwmËdI ÌKZwbÖkþZô ZËg
ÌZw Ìowdwt ÌowpwMw! Ìkwl iËWl pItw ÌoÛf GK Z×xrk gøwewk„
GKUw hwl xWRwBËdk ÌewmwK Ìj ÌKwd oÖeÖkØnËKB Ìiwpit KËk
Z×lËZ ewËk„ xKìç ÌoUw jLd ÌKwd xgmðxgmÛØZ ÌLËlwtwËrk
MwËt PËr ZLd Zw pt ovgwb xmËkwdwi„ AwìZôRêwxZK f×Ugl
ÌjËpZ× GixdËZB jËaÄ mwkyxkK oqiZwk xgnt Awk Zwk
GøwxelUwI eÖËkwiw¢wt eÖkØnwxl, KwËRB oiaêK Ì¢ßR Zwk
þñwhwxgK AdÖnŠ„ fËl ÌgKpøwi gw ÌkwdwËÀw pËt Ìixo, kØxd,
ÌkwdwxÀdËpwËbk ÌptwkýUwBl pËZ ÂkØ KËk mwUê, oÖøU,
UÛwDRwoê, RÖZw GidxK AìZôgêwoI Z×iÖl AwËlwPdwk xgnt„
f×Ugl I føwmËdk GB jÖMlgëby dZ×d xKQÖ dt„ nwËUk bmËKB
û¢ßËfUpYkÛ¹ UjjYUkUhWYÛ¹ m²xU Zwk mwx²K Aaê QwxrËt GK
dZ×d ÌPpwkw ewt„ f×Uglwkkw Z^wËbk RwbÖKky ew xdËt ÂcÖ
iwËVk glËKB Zwrw KËkd dw, køwËóek ‘K IWUfY¹-GI Z^wËbk
Agwc jwZwtwZ„ RRê ÌgËýUk iËZw f×Uglwk-Kwi-føwmd AwBKdkw
jwk kwþZôw ÑZxk KËk Ìbd„
’70 bmËK Gøwlwd pwWoËdk iËZw f×Uglwkkw ÂcÖ iwV-B iwZwdxd,
AovLø ZkØYy pÕbËt Sr Z×Ël þñùe exkxPZ xWRwBdwkËKI
lwBilwBËUk ÌfwKwo eËtËëU xdËt GËoËQd„ AwËoêdwl KõwËgk
owËgK KøwËïUd iøwKxlëUKB gw Ki jwd xKËo? Z^wk oitB
AwËoêdwl ekek bÖ’gwk Bvxlm xeÞxitwk lyM Pøwxóetd pt„ Awk
GËZ ogwB RwËd Ìj, AwËoêdwËlk oiaêKkw Ky exkiwY Ìgtwkw
K›k pt! fËl Awk jwt ÌKwawt? iøwKxlëUËKk LwËUw KËk Q^wUw
PÖl Awk UwUêlËdK Aaêwu KâQËek iËZw Mlwg¬ ÌowËtUwkB xQl
ZLd ýUwBËlk Ìmn Kaw„
’80’k Ì¢ßR el MøwoKËtËdk oÖøU xdËtI AwËQ iRwk BxZpwo„
AwRËKk l«Ëd oÖøËUk RMËZ ‘Uxd bø ÌUBlk’ GK dwiy gÛøw«„
Uxd’k D¤wdI ÌZw ÌoB MøwoKËtd gw AwËkw ÌowRw KËk glËl
f×UgËlk pwZ cËk„ BZwxltwd xlËM jwËgd MøwoKËtd„ Kõwg
KZêÙeËqk oËŠ PÖx£ßeË¢ oBowgÖb Ìmn„ Ggwk ÌeÞo KdfwËkËëok
ewlw„ owkw bÖxdtwk ovgwbiwcøi DexþÿZ„ el GËld Uxdk pwËZ
Kkw xZd ÌgwZwËik eweêl Ìiwpøwk oÖøU eËk„ eÞai xZd xixdU
Ìj eÞmí†Ëlw GËlw Zwk GKUwËZI blgbl, BZwxltwd oKwk gw
f×UgËlk dwiM¬ ÌdB„
GixdZËkw pwRwËkw Mùe„ AwâQw ewVK, GKgwk RRê ÌgýU gw
ÌgKpøwËik Qxgk xbËK hwl KËk ZwKwd ÌZw! jxb gxl f×Uglwk
dw pËl I^kw AdwtwËoB xflôýUwk pËZ ewkËZd GZU×K× xK h×l
glw pËg?
xoËdiwt Ìjid Pøwexld, f×Ugl føwmËd ÌZixd RRê ÌgýU,
ÌgKpøwi„ okl, FRÖ, kpoøit, Ìi#xlK, AddÖKkYyt„ ýUwBl
ÌfwKwËo bÖRËdkB AwËQ GK AgcwxkZ Pwxexldyt owklø„ Pøwexld
DeËhwM KkËZ bmêKËK iþZô pwxZ-ÌNwrw šwdy pËZ pt dw„
PøwexlËdk Qxg ÌbËL ÌpËo lÖËUweÖxU ÌLËZ ÌLËZ bmêK ÌhZËk
ÌhZËk AËdKLwxd gbËl jwt„ ÌgwËck þZôËk GK oÔqô AdÖkYd
ÑZxk pt„ ÌgKpøwi gw ÌgËýUk føwmd ÌoëoI ÌZixd„ ÌgKpøwi
iwËdB AwR xdL^ÖZ kØxP, xdh×êl ýUwBl„
RRê ÌgËýUk ek byNêxbdB f×Ugl føwmËd ÌKwd AwBKd xQl dw„
ÌgKpøwËik PÖl, oÖøU, Axhgøx£ß I oeÞwY DexþÿxZËK ZwB
føwmd Ìgw¦wkw yY DigY VUWe gËl Axhgwbd RwxdËtËQd„ fkwoy
yY I BvËkxR DigY VUWe bÖËt xiËl GKwKwk KawUw ÌKgl xgÛxUm
gw xkËtl iwxbÛb oiaêKB dt, owkw eÙxagyk føwmd AdÖkwMyËbk
AdÖhÓxZkB eÞxZfld NËUËQ„
Køwemd : fËUwËomËd UËtw KËóewxRU xdU MwËiêëUo Gk Rwxoê
eËkËQ oxiK xgmðwo, AwtRw AwËik, kwxbtw fwtkØR Apdw,
mwpzxkd Rwpwd Ìoípw, ZwpxktwZ BKgwl xeÞtwi, Ñotbw
ZwRxktwdw ÌiwËid, Blpwi Awl iwiÖd, KwRy RwËtb AwpËóib,
Ìmxhd kpiwd I ÌpwËod fwpxib„ Gxexltd MwËiêëUËok xU-mwUê
eËkËQd oÖid I Imwd„ |
